Chińska tradycja ludowa

Chińskie odczytania ludowe organizuje wartość synowskiej pobożności, czyli powinności wobec rodziców i przodków. Sen o matce, zwłaszcza o matce zmarłej, traktowany bywa nie tyle jako symbol, ile jako przekaz — sprawa uwagi przodków, a tradycyjnie także zachęta, by należycie dopełnić obrzędów i pamięci. Mechanizm ten ma w chińszczyźnie własną nazwę i warto ją podać, bo zamienia rozproszone wykładnie w jedną zasadę: tuomeng, czyli powierzenie snu żywym przez zmarłego. Sen nie jest wtedy obrazem do rozszyfrowania, lecz wiadomością do przyjęcia, a odczytanie idzie za stanem, w jakim matka się ukazała. Warto zauważyć, że zbiega się to z odczytaniem islamskim powyżej, gdzie słowa zmarłych traktowane są jako prawdziwe — dwie tradycje dochodzą tu niezależnie do tej samej intuicji.

Chińska tradycja ludowa, znana najszerzej z popularnego sennika Zhou Gong Jie Meng, jest wobec węża wyjątkowo niejednoznaczna i mocno zależna od kontekstu. Wąż bywa w niej omenem niebezpieczeństwa, ale też niespodziewanego zysku materialnego, a w przypadku kobiet — ciąży. Wąż wchodzący do domu albo do łóżka przechyla odczytanie w stronę ciąży i potomstwa; wąż ścigający lub kąsający — w stronę zagrożenia.

Chiński materiał ludowy łączy wypadające zęby ze starszyzną i z rodziną, a najbardziej znane odczytanie jest w nim dość surowe: wiąże utratę zębów z chorobą albo śmiercią w starszym pokoleniu. To wykładnia rozpowszechniona i warto ją podać wprost, zamiast łagodzić.

Obrazy bogactwa są w chińskim materiale ludowym gęsto przetkane grą słów i pomyślnymi skojarzeniami, a znaczna część odczytań jest przychylna: pieniądze wiążą się z nadchodzącą pomyślnością. Rozstrzygający bywa kierunek ruchu — przyjmowanie pieniędzy uchodzi za pomyślne, natomiast gubienie ich albo upuszczanie czytane jest jako pomyślność uchodząca, wyciekająca ze spraw śniącego.

Chińska tradycja ludowa czyta dom jako pomyślność rodziny i pozycję całego gospodarstwa domowego, a nie jako sprawę jednostki. Dom jasny, zadbany albo nowo zbudowany jest pomyślnym znakiem dla widoków rodziny, a więc dotyczy wszystkich pod jednym dachem.

Chińska tradycja ludowa czyta psa przychylnie: jako wierność, ochronę i strzeżenie domu. Szczekanie bywa w wykładni ludowej odczytywane jako ostrzeżenie, którego warto posłuchać, a nie jako zagrożenie samo w sobie — pies w tym skojarzeniu sygnalizuje, a nie atakuje. Jest to jednak odczytanie ludowe, a nie hasło sennika: rejestr sennikowy, przytoczony niżej, mówi w tym miejscu co innego, i oba warto znać. Za tą przychylnością stoi konkretne, powszechnie znane powiedzenie ludowe (猫来穷，狗来富), które warto podać, bo bez niego wykładnia wygląda na dowolną: kot, który sam przychodzi, przynosi biedę, a pies, który sam przychodzi, przynosi bogactwo. Pies przybłąkany jest więc w tym materiale znakiem wyraźnie pomyślnym, i to właśnie ta para przeciwstawnych zwierząt, a nie ocena psiego charakteru, ustawia całe odczytanie.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci wprost i bez sympatii: wilk — kłótnie i spory; wilk kąsający — krzywda ze strony konkretnej osoby; wilk wchodzący do domu — niespokojne gospodarstwo. Od tego rejestru wypada zacząć, bo to on jest właściwym orzeczeniem tradycji: wilk stoi w nim za niebezpieczeństwem, chciwością i wiarołomstwem w ogóle, a nie za jedną konkretną wadą, i o wykładni rozstrzyga szczegół samego snu — co wilk robił i gdzie był.

Ludowe senniki są tu niespodziewanie gęste i od nich wypada zacząć — podają odczytania tej postaci: wół idący pod górę — wysoka ranga; prowadzenie wołu pod górę — majątek i zaszczyty; żółty wół przychodzący do domu — wielka pomyślność; cieląca się krowa — zysk; wół bodący człowieka — sprawa, która nie dojdzie do skutku; martwy wół — utrata majątku. Odczytania są konkretne i majątkowe: zwierzę, które przez większość dziejów tej tradycji było najcenniejszym dobytkiem gospodarstwa, pozostało w senniku miarą tego dobytku — martwy wół to strata i podupadające gospodarstwo, nie metafora wysiłku.

Zacząć trzeba od uczciwego zastrzeżenia: obrączka jest w chińskim obyczaju importem nowożytnym, tradycyjne dary zaręczynowe były inne, a ludowy materiał senny nie był budowany wokół pierścionka — osobnego hasła o pierścieniu w dawnych sennikach po prostu nie ma i lepiej to powiedzieć, niż je dopisać. To, co materiał rzeczywiście wnosi, to wartość samej okrągłości: 圆 (yuán) znaczy „okrągły” i zarazem „pełny, zupełny”, i przechodzi wprost w 团圆 (tuán yuán, rodzinne zgromadzenie — słowo Święta Środka Jesieni, opisane przy księżycu) oraz w 圆满 (yuán mǎn, doskonale zupełny — o sprawie, której niczego nie brakuje).

Chiński rejestr ludowy wokół brzytwy biegnie przez materiał kulturowy bardziej szczególny niż sam rejestr sennikowy, a uczciwa sekcja nazywa materiał raczej niż nieistniejące hasło senne.

Ruszenie ziemi nie jest w chińskiej praktyce ludowej czynnością obojętną. 动土 (dòng tǔ), „poruszyć ziemię”, jest kategorią, o której tradycyjny almanach orzeka wprost, oznaczając dni jako odpowiednie albo przeciwnie, jako takie, w których należy tego unikać; budowa i prace przy grobach czekają na dzień dozwolony. To praktyka żywa i sprawdzalna, a nie orzeczenie sennika.

To najlepiej poświadczona gra słów w całym chińskim materiale ludowym i trzeba ją podać wprost: chińskie słowo oznaczające rybę, yú (鱼), brzmi tak samo jak słowo oznaczające nadmiar, to, co zostaje ponad potrzebę — yú (余). Dlatego rybę jada się w Nowy Rok i dlatego noworoczne życzenie mówi o nadmiarze rok po roku. Sen o rybie czytany jest więc jako obfitość, i to konkretnie jako więcej niż dosyć, a nie zaledwie tyle, ile trzeba. Zwyczaj czyni ten kalambur namacalnym: noworoczną rybę podaje się w całości i celowo się jej nie dojada, bo nadmiar zostawiony na półmisku jest tym samym nadmiarem, którego życzy się na nadchodzący rok. Dlatego ryba niedojedzona albo pozostawiona kojarzy się w tym obyczaju z obfitością, a nie z marnotrawstwem — co z zewnątrz nie jest wcale oczywiste. Jest to jednak skojarzenie obyczajowe, a nie wykładnia senna, i akurat tutaj oba rejestry się rozchodzą: ludowe senniki czytają rybę pozostawioną raczej jako sprawę, która stanęła w miejscu, albo jako majątek leżący bezczynnie. Warto podać oba odczytania, bo noworoczny półmisek i hasło sennika mówią o tym samym obrazie co innego.

Ten artykuł ma w chińskim materiale zakotwiczenie, jakiego nie ma żaden inny: najsłynniejszy sen chińskiej literatury jest snem o motylu. Zhuangzi, mistrz taoistyczny, śnił, że jest motylem — beztroskim, nieświadomym żadnego Zhuangzi — a po przebudzeniu zapytał, czy jest człowiekiem, któremu śnił się motyl, czy motylem, któremu właśnie śni się człowiek. Opowieść 庄周梦蝶 (Zhuāng Zhōu mèng dié, „Zhuang Zhou śni motyla”) jest tekstem klasycznym, nie ludowym hasłem, i to ona ustawia właściwy użytek tego obrazu: chińska tradycja ma we własnym kanonie licencję na trzymanie snu lekko — na niepewność co do tego, kto śni kogo — i sen o motylu jest miejscem, w którym ta licencja obowiązuje najdosłowniej.

Koń jest w chińskim materiale ludowym odczytywany na ogół przychylnie, a wykładnie skupiają się wokół szybkości, awansu i wigoru. Za większością z nich stoi utrwalony zwrot mówiący, że powodzenie przychodzi w tej samej chwili co koń, używany o wyniku szybkim i pewnym; koń we śnie czytany jest właśnie tak, jako przedsięwzięcie, które uda się prędko. Osobne powiedzenie o duchu smoczego konia dostarcza odczytania witalności i mówi się je zwłaszcza o człowieku starszym, który zachował wigor. Jazda konna czytana jest jako awans w karierze lub reputacji, przy czym tempo podpowiada, jak rychły; koń biegnący wolno — jako możliwość jeszcze nieujęta; koń, który upadł albo okulał — jako niepowodzenie dokładnie w tej dziedzinie, którą zwierzę reprezentowało. Koń jest też jednym z dwunastu zwierząt zodiaku, co daje mu w chińskim myśleniu wagę, jakiej europejski czytelnik nie zakłada.

Chiński materiał ludowy jest tu cienki z powodu, który warto podać, bo sam w sobie jest pouczający: jego mechanizmy — homofony i symbolika przedmiotów — narastały stuleciami, a przedmiot sprzed dwóch dekad nie zdążył obrosnąć ani jednym, ani drugim. Internetowe listy „co znaczy sen o telefonie” istnieją, ale są nieusystematyzowane i na niczym nieoparte; ta strona ich nie powtarza. Uczciwy środek wygląda tak: współcześni ludowi interpretatorzy rzeczywiście rozciągają starą logikę wiadomości na telefon — dzwoniący aparat czytany bywa jak niegdyś list i posłaniec: nowina z daleka — i to rozszerzenie wolno zreferować jako współczesną praktykę, nie jako hasło dawnych senników.

Klasyczny rejestr sennikowy jest tu naprawdę cienki i uczciwiej to powiedzieć niż nadrabiać. Pożyteczny materiał leży w dwóch innych miejscach.

Chiński rejestr tego ptaka jest opisany w zarysie przy śnie o ptaku — wrona krzyczy, nieszczęście nadchodzi, w parze ze sroką dobrej nowiny — a to hasło rozwija, czego tamten jeden wers nie mógł unieść. Najżywsze jest 乌鸦嘴 (wūyā zuǐ, „wronie usta”): potoczne określenie człowieka, którego wypowiedziane głośno złe przewidywania mają zwyczaj się sprawdzać — standardowy zarzut wobec kogoś, kto „zapeszył”. To naturalne odczytanie snu o wronie mówiącej albo krzyczącej wprost do śniącego: sen pyta wtedy o słowa — czyje zdanie ściąga na sprawę zły obrót, i czy nie są to słowa własne. Dla wielu wron naraz język ma 「天下乌鸦一般黑」 (tiānxià wūyā yībān hēi, „wszystkie wrony pod niebem są jednako czarne”) — zepsucie nie jest lokalne, wszędzie rządzą te same reguły; sen o stadzie wron czytany bywa przez ten zwrot jako rozczarowanie całą klasą ludzi albo instytucji, nie jednym człowiekiem.

Rejestr sennikowy najpierw — senniki podają odczytania tej postaci: słońce dopiero co wzeszłe — wzrost rangi i imienia; słońce i księżyc oświetlające ciało — wielkie zaszczyty; zaćmienie słońca — kłopoty. Do tego samego rejestru należy odczytanie o słońcu wchodzącym w pierś, wróżącym narodziny znamienitego dziecka — referuje się je tu wyłącznie jako to, co utrzymuje tradycja; artykuł nie twierdzi, że sen mówi cokolwiek o rzeczywistej ciąży albo o rzeczywistym dziecku.

Chiński materiał ludowy trzyma tu dwa odczytania naraz i żadnego nie należy stawiać na czele. Odczytanie nieprzychylne jest co najmniej równie powszechne jak przychylne i to z nim wiąże się najbardziej znane powiedzenie (老鼠过街，人人喊打): gdy szczur przebiega przez ulicę, wszyscy krzyczą, żeby go bić. To standardowy chiński zwrot o kimś powszechnie pogardzanym i pierwsza rzecz, jaką chiński czytelnik przywoła zapytany o szczury. Obok niego biegną wyrażenia o szczurzych oczach, które widzą na cal przed sobą, czyli o krótkowzroczności, oraz o złodziejskich brwiach i szczurzych oczach, czyli o wyglądzie budzącym nieufność. Zwykłe odczytanie senne w tym rejestrze to strata i psucie się rzeczy: podgryzione dobra albo szczur w jedzeniu czytane są jako pieniądze uchodzące bokiem i jako ostrzeżenie przed drobnymi, uporczywymi wyciekami, a nie przed jedną katastrofą.

Interpretacja ludowa jest tu wyraźnie bardziej życzliwa, niż podpowiada zachodnia intuicja — i warto powiedzieć to czytelnikowi wprost, bo to jeden z najczystszych przykładów dwóch tradycji czytających to samo zwierzę w przeciwnych kierunkach. Pająk wiąże się z nadchodzącą pomyślnością oraz z gośćmi i wiadomościami; pająk opuszczający się na nitce to znany pomyślny obraz, czytany jako szczęście schodzące ku śniącemu.

Chińska tradycja ludowa czyta nieznajomego przede wszystkim jako omen dotyczący nadchodzących zdarzeń i ludzi, a nie jako obraz samego śniącego — mowa o nowych kontaktach, gościach albo sposobnościach wchodzących w jego życie. Nieznajomy, który mówi lub coś przynosi, uznawany jest za znaczniejszego niż taki, który jedynie jest obecny.

Chińska tradycja ludowa odczytuje klucze przychylnie: jako otwarcie sposobności i rozwiązanie sytuacji, która utknęła, najczęściej w konkretnych obszarach kariery i gospodarstwa domowego. To odczytanie bardzo praktyczne — nie tyle o wnętrzu śniącego, ile o jego sprawach.

Tu należy się czytelnikowi uczciwość zamiast wykładni: rekin nie ma w chińskim materiale ludowym własnego rejestru sennego. Nie należy do zodiaku, nie wszedł do kanonu zdobniczego, nie obrósł utrwalonymi zwrotami, które można by przy nim zacytować — a znak 鲨 (shā, rekin) jest w chińszczyźnie stary, więc nieobecność dotyczy odczytań, nie słowa. Ryba była w tym materiale od zawsze, rekin jako osobna postać — nie; i ta różnica jest sama w sobie pouczająca.

Ludowy przekaz ustny czyta spadanie jako ostrzeżenie przed niestabilnością, najczęściej dotyczące pozycji, reputacji albo zdrowia, i traktuje je jako wezwanie do ostrożności, a nie jako wyrok, który już zapadł. Sennik idzie tu jednak inną drogą: jego hasła, przytoczone niżej, orzekają stratę wprost, jako rzecz przesądzoną, a nie jako kierunek uwagi. Dwa rejestry mówią więc o tym samym obrazie co innego i lepiej podać oba, niż wybierać między nimi.

Rejestr sennikowy najpierw, i jest to rozciągnięcie, nie klasyczne hasło: ludowe senniki nie mają hasła o celebrycie, a kształtem, który współczesny interpretator na niego przenosi, jest spotkanie z osobą wysokiej rangi — odczytania mają postać taką, że spotkanie urzędnika albo osobistości zapowiada awans lub przychylność kogoś stojącego wyżej. Podajemy to z zastrzeżeniem i z zaznaczeniem, że przeniesienie jest nasze, nie ksiąg.

W chińskich skojarzeniach kulturowych lot jest obrazem szeroko pomyślnym, wiązanym z rosnącymi widokami, awansem i uwolnieniem się z obecnego ograniczenia. Jest to jednak uogólnienie kulturowe, a nie sposób, w jaki orzeka sennik: ten nie ocenia lotu w ogóle, tylko wydaje wyrok dla poszczególnych obrazów, a jedno z jego haseł, przytoczone niżej, biegnie wprost przeciw tej ogólnej przychylności. Wznoszenie się równomierne czytane jest przychylnie, natomiast trudność w nabraniu wysokości albo niemożność utrzymania się w powietrzu odczytuje się jako ambicję napotykającą przeszkodę — najczęściej zewnętrzną, nie osobistą.

Najpierw rejestr sennikowy, bo jest tu konkretniejszy niż jakiekolwiek skojarzenie — a jedno z jego haseł wymaga od nie-chińskiego czytelnika wiedzy o kolorze, którą trzeba podać od razu: biel jest w chińskim obyczaju tradycyjnym kolorem żałoby — 「披麻戴孝」 (pī má dài xiào, „przywdziać konopie i żałobną biel”) nazywa tę praktykę — choć czerń nie jest nieobecna: współczesne pogrzeby używają także czarnych opasek i czerni, więc ściśle: biel tradycyjnie, a nie biel zamiast czerni. Senniki podają odczytania tej postaci: nowe ubranie — pomyślność; odzież podarta lub zniszczona — kłopoty; oraz hasło, dla którego kolor musiał paść wcześniej: białe ubranie — żałoba w rodzinie. To jest odczytanie senne, nie tylko konwencja koloru, i referuje się je tu jako to, co utrzymuje tradycja.

Sny egzaminacyjne niosą w kulturze chińskiej szczególną wagę ze względu na historyczny system egzaminów urzędniczych, a materiał ludowy czyta je w kategoriach awansu, uznania i oceny włożonego wysiłku. To odczytanie jest więc mocno związane z pozycją społeczną, a nie z samą nauką.

Chińskie odczytania ludowe organizuje synowska pobożność oraz szczególna rola ojca w jej obrębie, inna niż rola matki. Utrwalona formuła mówi o surowym ojcu i łagodnej matce, co wyznacza oczekiwanie: ojciec surowy we śnie czytany jest w ramach roli, a nie jako wrogość, natomiast ojciec pobłażliwy albo słaby sam bywa odczytywany jako ostrzeżenie dotyczące porządku w domu. Jego stan czytany jest dla pozycji i trwałości całej rodziny, a nie dla samego śniącego, a ojciec chory lub strapiony odczytywany jest jako przestroga dotycząca starszyzny i spraw domu — to odczytanie rodzinne, nie medyczne, i tak też trzeba je czytać.

Chiński materiał ma tu zakotwiczenie tekstowe, i to takie, które ta strona już cytuje przy śnie o wężu: scenę wykładania snów z Księgi pieśni (詩經, Shijing), z wiersza Si Gan. Wróżbita odpowiada w niej, że niedźwiedzie zapowiadają narodziny syna — 「維熊維羆，男子之祥」 (wéi xióng wéi pí, nán zǐ zhī xiáng, „niedźwiedź i niedźwiedź brunatny, pomyślny znak dla chłopca”) — tak jak żmija i wąż zapowiadają narodziny córki; pełniejsze omówienie tej sceny znajduje się w artykule o wężu. Z tego właśnie źródła wzięło się utrwalone powinszowanie 「熊罴入梦」 (xióng pí rù mèng, „niedźwiedzie weszły w sen”), składane niegdyś rodzicom na narodziny syna. Trzeba to powiedzieć z całą wyrazistością: referujemy, co utrzymuje tradycja — artykuł nie twierdzi, że sen o niedźwiedziu mówi cokolwiek o rzeczywistej ciąży, jej przebiegu ani o płci dziecka.

Dla samej broni palnej materiał ludowy jest cienki — przedmiot wszedł do chińskiego życia zbyt późno, by obrosnąć sennikowym hasłem — i uczciwiej to przyznać, niż dopisywać wykładnię. Język niesie jednak dwa starsze zwroty, które pasują tu dokładnie. 「枪打出头鸟」 (qiāng dǎ chū tóu niǎo, „strzał trafia ptaka, który wychyla głowę”) nazywa koszt widoczności: kto wystaje ponad szereg, ten ściąga ogień — i jest to gotowe odczytanie snów o byciu na muszce: sen pyta, gdzie śniący się wychylił i czy ostrzał, którego się boi, nie jest ceną samej widoczności, a nie winy. Drugi zwrot, 「明枪易躲，暗箭难防」 (míng qiāng yì duǒ, àn jiàn nán fáng, „przed jawną włócznią łatwo się uchylić, przed strzałą z ukrycia trudno się obronić”), rozróżnia wrogość jawną i skrytą: to samo rozróżnienie, które przy śnie o skorpionie niesie rejestr obmowy — cios zza pleców jest groźniejszy od zapowiedzianego. Sen o broni widocznej i wycelowanej bywa przez ten zwrot czytany paradoksalnie łagodniej niż niejasne poczucie zagrożenia: przynajmniej wiadomo, skąd padnie strzał.

Ludowe senniki podają tu odczytania mocno przychylne i zaskakująco konkretne: sen o słoniu — powodzenie w staraniach o urząd i o majątek. Mechanizm tej wykładni jest językowy: 象 (xiàng, słoń) brzmi tak samo jak 相 (xiàng) w słowie oznaczającym kanclerza, najwyższego urzędnika, dlatego słoń we śnie czytany jest w stronę wysokiego stanowiska i potężnej protekcji. To jest właściwe orzeczenie tego materiału i od niego należy zaczynać.

W chińskim materiale ludowym kot zajmuje pozycję niejednoznaczną: bywa kojarzony ze strzeżeniem domu przed szkodnikami, ale też ze znakami niesamowitymi albo niepomyślnymi. Ta dwuznaczność jest w przekazie trwała i nie da się jej uczciwie rozstrzygnąć na jedną stronę.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci chłodniejsze, niż podpowiadałaby sympatia do sprytnego zwierzęcia: małpa idzie w nich w stronę sporów — kłótni, zatargów i uwikłania w cudze sprawy — a nie pochlebnej zaradności. Ten kierunek warto podać pierwszy, bo prostuje naturalne oczekiwanie; jak zawsze referujemy kształt odczytań, nie cytaty.

Mechanizmem organizującym jest tuomeng i trzeba go nazwać wprost: to powierzenie snu żywym przez zmarłego, a więc przekaz, nie symbol. W obrębie praktyki przodkowej nie traktuje się tego w ogóle jako interpretacji, lecz jako komunikację, a odczytanie idzie za stanem przodka. Przodek, który zjawia się zmarznięty, głodny, źle ubrany albo o coś prosi, czytany jest jako zaniedbany obowiązek po stronie żyjących — odpowiada się na to nawiedzeniem grobu, spaleniem ofiar, w tym papierowych pieniędzy, albo naprawieniem pominiętego obrzędu. Przodek pogodny czytany jest jako znak, że sprawy rodziny są w porządku. Wagę zaostrza kalendarz: sny w okolicach święta zamiatania grobów oraz w miesiącu duchów odczytywane są ciężej niż inne. Ostrzeżenia od przodka się słucha, a nie analizuje.

W chińskim materiale ludowym woda silnie wiąże się z majątkiem i przepływem pomyślności, a skojarzenie to wzmacnia myślenie feng shui, w którym woda oznacza pieniądz w ruchu. To jednak ludowe rozwinięcie samego utożsamienia wody z bogactwem, a nie orzeczenie sennika: sennik mówi o wodzie czystej i mętnej, wpływającej i odpływającej, i nigdzie nie tłumaczy tego ruchem pieniądza. Woda czysta jest pomyślna; woda mętna czytana jest jako okoliczności zmącone albo dobra zdobyte nieuczciwie.

Chiński materiał czyta rodzeństwo ku sprawom rodzinnym — ludowe senniki podają odczytania tej postaci tym samym kształtem, który opisano przy śnie o bracie: zgoda rodzeństwa — pomyślność domu; kłótnia — napięcie we wspólnych sprawach, które domaga się załatwienia. Siostry nie mają w tym rejestrze osobnej, odmiennej wykładni i uczciwiej jest to powiedzieć, niż ją dopisać; różnicę robi dopiero język, który o siostrach mówi rzeczy, jakich o braciach nie mówi.

Tu chińska gra słów wokół trumny dostaje swoje pełne wyjaśnienie. 棺材 (guāncai, trumna) brzmi blisko 官財 (guān cái, „urząd i majątek”) — i ta gra słów czyni trumnę w chińskim materiale ludowym obrazem pomyślnym, nie ponurym: sen o trumnie czytany jest powszechnie w stronę awansu i dostatku. Mechanizm jest całym odczytaniem i musi zostać podany — czytelnik, któremu powiedziano tylko, że trumny są w Chinach szczęśliwe, dostał coś, czego nie może ani ocenić, ani zapamiętać. Mówią to wprost zwroty przytaczane przy tym śnie: 「棺材棺材，升官发财」 (guāncai guāncai, shēng guān fā cái, „trumna, trumna: awansuj i bogać się”) — rymowanka wypowiadająca grę słów wprost — oraz 「见棺发财」 (jiàn guān fā cái, „zobaczyć trumnę — zrobić majątek”).

W chińskim materiale ludowym ogień wiąże się szeroko z bogactwem i pomyślnymi widokami: duży, jasny, dobrze palący się płomień jest obrazem wyraźnie pomyślnym, a przekaz ludowy łączy kwitnący ogień z kwitnącym domem. To skojarzenie jest w tej tradycji jednym z mocniejszych.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci obustronnie i pomyślnych nie wolno przemilczeć: wielki ptak szybujący — wzrost pozycji i imię niosące się szeroko; ptak drapieżny siadający na wysokim miejscu — rozgłos; ptak drapieżny coś porywający, czytany wedle tego, kto co trzyma — ku zyskowi wziętemu siłą albo ku stracie poniesionej przez kogoś, a w niektórych ujęciach ku procesom i kłopotom z urzędem; ptak ranny albo strącony — niepomyślnie. Odczytania referuje się kształtem, bo wersje ksiąg się różnią. Rejestr biegnie tu naprawdę w obie strony i nie sprowadza się do tego, że orzeł uchodzi po prostu za pomyślnego.

Chiński rejestr ludowy wokół kreta biegnie przez jeden klasyczny fragment i poza tym jest cienki. 《庄子·逍遥游》 (Zhuangzi, „Swobodna wędrówka”) zawiera stojącą figurę 「偃鼠饮河不过满腹」 (yǎn shǔ yǐn hé, bù guò mǎn fù), „kretopiś pije z rzeki i nie więcej niż napełnia brzuch” — klasyczny obraz wystarczalności w małej skali, małe stworzenie przy wielkiej wodzie biorące tylko to, czego potrzebuje. Fragment jest jedną z demonstracji Zhuangziego, że potrzeby mędrca nie są potrzebami cesarza, a kret w nim stoi za skromną miarą siebie, która nie próbuje konkurować z apetytem większego stworzenia.

Trzeba powiedzieć wprost: sennik Zhou Gong Jie Meng jest uporządkowany wokół konkretnych przedmiotów, zwierząt i zdarzeń, a kategoria taka jak były partner nie jest jedną z jego jednostek. Współczesne hasła o dawnych partnerach, krążące dziś w internecie pod tą samą marką, są narostem naszej epoki, nie przekazem tradycyjnym, i lepiej to powiedzieć niż podawać je za materiał ludowy. Nie znaczy to jednak, że chińska kultura nie ma tu nic do powiedzenia — ma nawet wyjątkowo dużo, tylko nie w formie wykładni sennej.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci kształtem prostym: spotkanie z przyjacielem — sprawy towarzyskie w ruchu; przyjaciel w kłopocie — więź, która wymaga doglądnięcia; uczta z przyjaciółmi — odczytania rozmaite, nie wyłącznie pomyślne. Właściwe bogactwo tego hasła leży jednak w języku, który przyjaźń klasyfikuje precyzyjniej niż niejeden traktat. 「患难见真情」 (huànnàn jiàn zhēnqíng, „w biedzie widać prawdziwe uczucie”) jest ramą podstawową: przyjaciel poznaje się w kłopocie, nie przy stole — i to jest gotowa wykładnia snów o ratunku albo opuszczeniu w potrzebie: sen odtwarza próbę, której jawa jeszcze nie przeprowadziła.

Interpretacja ludowa jest tutaj uderzająco przychylna i właśnie to odwrócenie warto postawić na pierwszym planie. Śmierć i obrazy pogrzebowe czytane są szeroko jako pomyślne, a szczególnie trumna, która uchodzi za znany omen awansu i dostatku, a nie straty.

Chińskie skojarzenia kulturowe wiążą wesele z rodziną i pomyślnością: zwykle jako znak dobry dla widoków całego domu i dla spraw wymagających współdziałania. Obrazy czerwieni wzmacniają tę przychylną wykładnię, bo czerwień jest w tym materiale kolorem szczęścia. Warto jednak od razu zaznaczyć, że jest to wnioskowanie kulturowe, a nie sposób, w jaki wypowiada się sennik: ten nie opisuje żadnej ramy, tylko wydaje wyroki krótkie i bezpośrednie, przytoczone niżej — wesele pomyślne, wesele nieudane niepomyślne.

Chińska tradycja ludowa czyta dzieci w ramach pomyślności rodziny i jej ciągłości, na ogół jako znaki dobre dla widoków domu i dla rodu. Nie jest to więc odczytanie dotyczące samego śniącego, lecz całej rodziny.

Chińska tradycja ludowa czyta nagość przede wszystkim przez utratę twarzy, dobrego imienia i pozycji społecznej — rama kulturowo ciężka, która nadaje temu obrazowi znacznie więcej ostrości niż samo zawstydzenie. To nie jest sen o skrępowaniu, lecz o statusie.

W chińskim materiale ludowym, znanym najszerzej z popularnego sennika Zhou Gong Jie Meng, rozstrzyga gatunek, a skojarzenia są tu konkretne i powszechnie znane. Sroka jest ptakiem dobrej nowiny: jej chińska nazwa zawiera znak oznaczający radość, a powiedzenie, że sroka zwiastuje radość, stoi za całym tym odczytaniem — sroka we śnie należy do najbardziej jednoznacznie pomyślnych obrazów w tym senniku. Wrona biegnie w stronę przeciwną, jako omen nieszczęścia, i skojarzenie to jest na tyle mocne, że w potocznej chińszczyźnie wronie usta są obelgą wobec kogoś, czyje słowa ściągają pecha. Żuraw czytany jest jako długowieczność, para kaczek mandarynek jako zgoda małżeńska, feniks jako wysoki zaszczyt.

Osioł był w północnych Chinach zwierzęciem pospolitym i materiał ludowy traktuje go jako zwierzę robocze: odczytania w rodzaju objuczonego osła idącego równym krokiem prowadzą ku trudowi, który się opłaca, a kulawizna albo upadek — ku temu samemu wysiłkowi, który się nie udaje. Referujemy to kształtem; osobnego, zlokalizowanego hasła dla osła nie mamy i żadnego wydania ani rozdziału nie wskazujemy.

Deszcz jest tu rolniczy, zanim jest czymkolwiek innym, i niosą to zwroty: 「春雨贵如油」 (chūn yǔ guì rú yóu, „wiosenny deszcz cenny jak oliwa”) o deszczu, który przychodzi wtedy, kiedy jest potrzebny, oraz 「及时雨」 (jí shí yǔ, „deszcz w porę”) o pomocy przychodzącej dokładnie we właściwym momencie — zwrot używany o ludziach równie często jak o pogodzie. Na długo wyczekiwaną ulgę język ma 「久旱逢甘霖」 (jiǔ hàn féng gān lín, „po długiej suszy doczekać słodkiego deszczu”), a na złą sytuację, która się odmienia — 「雨过天晴」 (yǔ guò tiān qíng, „deszcz przechodzi, niebo się przejaśnia”).

Sennik Zhou Gong Jie Meng jest żywym materiałem ludowym, który przez cały czas przyrasta o rzeczy nowe, a samochody należą właśnie do tej niedawnej warstwy, nie do niczego klasycznego — warto to powiedzieć, bo jest to raczej ciekawe niż wstydliwe. W tej warstwie pojazd czytany jest przez karierę i ruch naprzód: nabycie samochodu wiąże się z awansem i większymi środkami, płynna jazda ze sprawami idącymi do przodu, a pojazd, który nie odpala, gaśnie albo stoi zablokowany — z przeszkodą w pracy. Samochód cudzy odczytywany jest jako zależność od czyjegoś wsparcia.

Lew nie jest w Chinach zwierzęciem rodzimym — przybył jako danina z Krajów Zachodnich, a jego obraz utrwalił się później jako buddyjski motyw strażniczy, dlatego chińskie skojarzenia biegną w stronę ochrony, nie drapieżności. Kamienne lwy (石狮子, shí shīzi) ustawiane parami u bram strzegą progu, a taniec lwa (舞狮, wǔ shī) w Nowy Rok i przy otwarciach odpędza szkodliwe wpływy. Trzeba jednak powiedzieć uczciwie: to obyczaje, czyli skojarzenie, które czytelnik przynosi, a nie orzeczenie sennika.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci ostrożnie tu referowane: przejście mostu — sprawa doprowadzona do końca; most zerwany albo załamujący się pod stopami — plany przerwane w połowie drogi. Ale właściwa waga mostu leży w tym materiale gdzie indziej i żaden zachodni czytelnik jej nie zgadnie: w ludowej kosmologii istnieje 奈何桥 (Nàihé qiáo) — most, który przechodzi każda dusza, i przy którym Meng Po podaje wywar zapomnienia, zanim dusza przejdzie w następne życie. Most ma więc w chińskiej wyobraźni stałe miejsce na samej krawędzi życia; sen o moście, który ociera się o obrazy śmierci, należy do tego rejestru — i wolno go zreferować spokojnie, jako ludową kosmologię, nie jako wróżbę czyjegokolwiek umierania.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci dwustronne — tygrys zwiastuje zarówno siłę, jak i niebezpieczeństwo: jazda na tygrysie albo obezwładnienie go czytane są przychylnie, jako ujęcie wielkiej siły; ukąszenie przez tygrysa — jako przestroga przed szkodą z potężnej strony. Są to odczytania referowane według ich kształtu, nie cytaty, bo materiał ludowy krąży w wielu wersjach.

Kierunek, który zachodniego czytelnika zaskakuje, należy podać pierwszy: najbardziej znane ludowe odczytanie wyśnionej wielkiej wody biegnie przychylnie. Woda jest w tym materiale majątkiem — rejestr „woda to pieniądz” omówiony przy śnie o wodzie — a wielka woda bywa czytana jako majątek w wielkiej skali: przybór jako przypływ dostatku. Ludowe senniki podają odczytania tego kształtu obok drugiego, groźnego; oba krążą naraz i nie należy ich sztucznie godzić. Groźny rejestr ma swoje nazwanie w języku: 「洪水猛兽」 (hóng shuǐ měng shòu, „wielka woda i dzikie bestie”) — zwrot, który kataloguje powódź razem z drapieżnikami, czyli dokładnie to, czym powódź jest w odczuciu — i tak też czyta ją niepomyślna część przekazów. Powagę tego rejestru streszcza 「水火无情」 (shuǐ huǒ wú qíng, „woda i ogień nie znają litości”) — zdanie o żywiołach, z którymi się nie negocjuje; ludowa wyobraźnia kładzie je obok obu odczytań jako przypomnienie, że wielka woda pozostaje wielką wodą, choćby niosła majątek.

Chiński materiał trzyma tu biegun dokładnie przeciwny do islamskiego, i właśnie ten kontrast jest solą całego artykułu. Świnia jest zwierzęciem zodiaku kojarzonym z dostatkiem i pomyślnością, a ludowe senniki podają odczytania tej postaci w tym samym przychylnym kształcie: świnia tłusta — majątek; świnie w obejściu — dom, któremu się wiedzie. Noworoczny obraz 「肥猪拱门」 (féi zhū gǒng mén, „tłusta świnia ryjem otwiera wrota”) mówi o bogactwie, które przychodzi samo, na własnych nogach — trudno o czystszy kontrprzykład dla rejestru zysku bezprawnego z tradycji islamskiej. Osobne miejsce w wyobraźni ma Zhu Bajie (猪八戒, Zhū Bājiè) — wieprzowy towarzysz podróży z Wędrówki na Zachód, obżartuch i leń traktowany z rozbawioną czułością; to on nadaje świni rejestr komiczny, w którym apetyt jest słabością swojską, nie hańbą, i chiński czytelnik przynosi tę figurę do snu o świni obok rejestru dostatku.

Chiński materiał ludowy o kogucie należy do bogatszych rejestrów zodiakalnych w korpusie. Kogut jest dziesiątym z dwunastu zwierząt zodiaku i wiąże się z punktualnością, pilnością i otwartą bezpośredniością — osoba urodzona w roku koguta jest w tej rame stockowo opisywana, a kogut we śnie niesie skojarzenie niezależnie od tego, czy śniący tak się urodził.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci wprost i materialnie — to rejestr rzeczowy, nie subtelny: zobaczyć królika — zysk i pomyślność, niekiedy znaczna; królik biały czytany przychylnie, ciemny ku zmartwieniu, bo barwa niesie tu realną wagę; królik wchodzący do domu — przybytek w gospodarstwie; królik uciekający — mienie stracone. Odczytania referuje się kształtem, jak zawsze, bo wersje ksiąg się różnią i żadna nie jest rozstrzygająca.

Rejestr sennikowy najpierw: chiński lis nie jest przede wszystkim sprytny, a dwie rzeczy, które europejskie skojarzenie zlewa w jedno — podstęp i duchy zmieniające kształt — tradycja trzyma osobno. Główny nurt ludowych senników jest przy tym jednoznaczny: odczytania mają kształt taki, że spotkanie lisa zapowiada człowieka fałszywego albo knującego w pobliżu spraw śniącego, względnie sprawę, w której ktoś śniącego obrabia; lis kąsający — spory i kłótnie; lis wchodzący do domu czytany rozmaicie, w niektórych ujęciach ku gościowi z daleka; przepędzenie lisa albo zabicie go — ku podstępowi wychodzącemu na jaw albo kłopotowi usuniętemu. Odczytania referuje się kształtem, bo wersje ksiąg się różnią. Podstęp i knowanie są tu głównym nurtem.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci rolniczo: żaby w wodzie albo rechot niosący się po polach — pora mokra i urodzajna, dostatek; żaba wchodząca do domu czytana rozmaicie, w niektórych ujęciach ku gościowi, w innych ku kłótniom i ostrym słowom; zabicie żaby albo zjedzenie jej — niepomyślnie. Odczytania referuje się kształtem, bo wersje ksiąg się różnią, i trzeba dodać, że jest to skojarzenie ludowe, a nie reguła, którą księgi ogłaszają. Samo powiązanie żabiego głosu z dobrą porą jest skojarzeniem powszechnym w materiale rolniczym — i na tym poprzestajemy: nie ma ustalonego przysłowia, które by je zamykało, a krążące czteroznakowe formuły różnią się między sobą na tyle, że podanie którejkolwiek byłoby udawaną precyzją. Chińszczyzna ma wprawdzie kilka zwyczajnych sposobów mówienia o chórze żab niosącym się falami po polach, ale żaden z nich nie jest utrwalonym powiedzeniem o wróżbie, więc podajemy samo skojarzenie i nie cytujemy niczego.

Ten materiał trzeba podać dwustronnie, bo inaczej wprowadza w błąd. Klasycznie żółw jest w Chinach zwierzęciem głęboko pomyślnym: emblematem długowieczności — 「龟鹤延年」 (guī hè yán nián, „żółw i żuraw przedłużają lata”) — i nosicielem samej wróżby: najstarsza chińska dywinacja, wróżby z kości, odprawiana była na skorupach żółwi (na plastronach i karapaksach, obok kości wołowych), co stawia to zwierzę u samego początku chińskiego wróżenia. Ten sam pomyślny rejestr niesie kosmologia i ludowa hiperbola: Czarny Żółw (玄武, Xuánwǔ) strzeże północy jako jeden z czterech duchowych strażników stron świata — opieka i długowieczność w jednym emblemacie — a przesada ludowa mówi 「千年王八万年龟」 (qiān nián wáng bā wàn nián guī, „żółwiak żyje tysiąc lat, żółw dziesięć tysięcy”), czyniąc z żółwia samą miarę długiego trwania. Ludowe senniki czytają żółwia w tym samym duchu i bez własnych zastrzeżeń: długie życie, stateczność, dobra wróżba.

Chiński materiał o córkach jest wewnętrznie skłócony i oba jego bieguny są dziś żywe. Zakotwiczenie klasyczne jest konkretne: oda 斯干 z Księgi pieśni podaje wróżby przy narodzinach syna i córki – ta sama pieśń, którą ta strona przywołuje przy śnie o wężu i o niedźwiedziu. Należy tu jej druga połowa: nowo narodzonemu synowi daje się do zabawy nefryt, córce glinianą przęślicę, i stąd biorą się utrwalone formuły gratulacyjne, do dziś używane w mowie oficjalnej: 「弄璋之喜」 (nòng zhāng zhī xǐ, „radość z zabawy nefrytem”) przy synu i 「弄瓦之喜」 (nòng wǎ zhī xǐ, „radość z zabawy glinianą przęślicą”) przy córce. Obie są radością – i obie są z innego materiału. Ta para wypowiada ciepło i hierarchię jednym tchem, czego żadna z nich osobno nie potrafi.

Rejestr sennikowy trzeba podać najpierw i uczciwie: jego główny nurt jest niepomyślny. Ludowe senniki podają odczytania tej postaci ku kłótniom i zatargom — bójka, szarpanina i spór czytane bywają jako zapowiedź swarów, procesów i tarć językowych, materii, którą ten korpus nazywa sporami ust i języka (口舌, kǒushé); sen o walce jest w tym rejestrze przede wszystkim znakiem, że w sprawach śniącego zbiera się na zatarg. Kto podaje z tego materiału wyłącznie odczytania cieplejsze, ten go przeinacza — nurt główny ostrzega, i tak należy go zreferować.

Tu należy się czytelnikowi uczciwość zamiast wykładni: krokodyl nie jest rodzimą kategorią chińskiego materiału ludowego. Nie należy do zodiaku ani do kanonu zdobniczego, senniki nie mają dla niego utrwalonego hasła — zwierzę po prostu nie uczestniczyło w życiu, z którego ten materiał wyrósł. Jedyne, co chiński czytelnik przynosi tu z języka, 鳄鱼的眼泪 (èyú de yǎnlèi, „krokodyle łzy”), jest kalką z Zachodu — importem tego samego zwrotu, który zna polszczyzna — i trzeba je tak właśnie oznaczyć: zapożyczone skojarzenie, nie ludowe odczytanie. Mieszanie importu z przekazem rodzimym jest dokładnie tym błędem, którego ta strona unika.

W chińskim materiale ludowym skorpion ma tożsamość gotową: należy do 五毒 (wǔ dú), Pięciu Jadów ludowego obyczaju — jadowitych stworzeń odpędzanych w święto Duanwu realgarowym winem i amuletami. Skład piątki bywa różny w różnych regionach: obok skorpiona, węża i stonogi wymienia się ropuchę oraz jaszczurkę albo pająka — ale skorpion jest w niej zawsze, i to członkostwo mówi więcej niż niejedno hasło: skorpion jest w tym obyczaju niebezpieczeństwem skatalogowanym, z przepisaną odpowiedzią obronną, a nie otwartą grozą. Ludowe senniki podają odczytania tej postaci w zgodnym kierunku: użądlenie skorpiona — skryta intryga małego człowieka (小人, xiǎo rén); zabicie skorpiona — zażegnanie szkody.

Chiński rejestr ludowy wokół ośmiornicy jest cienki i uczciwy rachunek jest krótki. Zwierzę nazywa się 章鱼 (zhāng yú) we współczesnej standardowej chińszczyźnie i 八爪鱼 (bā zhǎo yú, „ośmiopalczasta ryba”) bardziej kolokwialnie, a żaden z terminów nie niesie klasycznego hasła sennika własnego. Tradycja owoców morza traktuje je jako jedno zwierzę wśród wielu; tradycja senna nie traktuje go odrębnie.

Dwie gry słów ciągną ten obraz w przeciwne strony i obie trzeba podać, bo ich napięcie jest całym hasłem. 鞋 (xié, but) brzmi tak samo jak 邪 (xié, zło, szkodliwy wpływ) — dlatego buty są tradycyjnie złym podarunkiem, a but pojawiający się we śnie bez wyjaśnienia może nieść niepomyślny ładunek. Ale 鞋 brzmi też blisko 偕 (xié, „razem”), jak w 「白头偕老」 (bái tóu xié lǎo, „razem do siwych włosów”) — i dlatego buty występują w obyczaju weselnym, zamiast być po prostu unikane. Zakaz podarunku ma więc wyjątek: butów się nie daje z powodu tego pierwszego brzmienia — z wyjątkiem obyczaju weselnego, gdzie parę butów daje się właśnie na wspólną starość. Trzeba podać obie połowy, inaczej tabu wygląda na przesąd, a jest regułą z wyjątkiem.

Chiński materiał zaczyna się tu od samego słowa: bracia to 手足 (shǒu zú, „ręce i stopy”) — części jednego ciała, niewymienialne. Trzeba od razu powiedzieć, czym ta metafora jest, a czym nie jest: nazywa bliskość, nie ustala wykładni — ludowe senniki czytają sny o bracie w stronę relacji, spraw rodzinnych i sporów, a nie w stronę ciała śniącego. Odczytania, które podają, idą kształtem ku domowi: zgoda braci — pomyślność rodziny; kłótnia z bratem — napięcie we wspólnych sprawach, które domaga się załatwienia, zanim urośnie.

Rejestr sennikowy podajemy z zastrzeżeniem, a uczciwa uwaga brzmi tak: ludowe księgi indeksują rzeczy i zdarzenia, a nie nowoczesną kategorię abstrakcyjną „wypadek”, więc materiał przychodzi tu przez 灾 (zāi, klęska) i przez warstwę odczyniania wokół niej. W praktyce ludowej odpowiedzią na sen złowieszczy bywa bowiem nie interpretacja, lecz oddalenie — 消灾, rozproszenie klęski — co jest reakcją zupełnie innego rodzaju niż czytanie.

Główne ludowe odczytanie jest tu przychylne i nie należy go odwracać: senniki podają odczytania tej postaci w rodzaju otrzymania złota — wielki majątek, a znalezienie lub wykopanie złota czytane jest jako zysk. Zasada snu odwróconego (fanmeng) istnieje i bywa do takich snów stosowana, ale jest odczytaniem mniejszościowym — jej właściwym terenem są obrazy żałobne i rzeczy utracone, nie niespodziewany majątek. Uczciwa postać tego zastrzeżenia brzmi: część ludowych interpretatorów stosuje zasadę odwrócenia właśnie do tego rodzaju snów — a nie: sennik tak orzeka.

Rejestr sennikowy jest tu cienki i referujemy go krótko: odczytania w rodzaju bycia pochwyconym albo skrępowanym przez innych prowadzą ku sprawie, w której swoboda działania jest ograniczona. Osobno i całkiem współcześnie: uprowadzenie dziecka i handel ludźmi są w Chinach realnym i silnym lękiem społecznym, nowoczesnym, nie klasycznym, a część grozy tego snu przychodzi właśnie stamtąd — powiedzenie tego jest ścisłe.

Rejestr sennikowy najpierw, z zastrzeżeniem i z zastrzeżeniem w obie strony, bo materiał naprawdę biegnie w obie. Kształty z zabijaniem występują w ludowych księgach: część czytana jest ku sprawie rozstrzygniętej siłą albo ku przeszkodzie usuniętej, część ku klęsce i rozlewowi krwi. Trzeba przy tym powiedzieć, że połowa pomyślna jest w tym materiale większa i bardziej zwyczajna, niż podpowiadałby europejski odruch — chiński czytelnik, który to sprawdzi, natrafi na nią od razu — a połowa złowieszcza nie jest całym rejestrem. Referujemy kształtem, bez podawania wydania.

Chiński rejestr ludowy wokół najmu biegnie przez wagę kulturową, którą język nazywa wprost. 安土重迁 (ān tǔ zhòng qiān), „osiadły w swojej ziemi, niechętny do przenosin”, to chengyu niesione z Księgi Han i nazywa tradycyjną chińską preferencję zakorzenienia w jednym miejscu — posiadania ziemi raczej niż jej wynajmowania. Sen o ustalonym najmie czyta się wobec tej wagi, nie wolny od niej, i dla chińskiego czytelnika komfort zadbanego wynajętego mieszkania przychodzi w kulturze, która przez bardzo długi czas wolała układ czyniący wynajem zbędnym.

Skojarzeniem, które rządzi tym obrazem, jest ponowne spotkanie. 「月圆人团圆」 (yuè yuán rén tuán yuán, „gdy księżyc jest pełny, ludzie są w komplecie”) wiąże pełnię z rodzinnym zgromadzeniem, a Święto Środka Jesieni (中秋节, Zhōngqiūjié) jest na tym zbudowane w całości: pełnia, ciastka księżycowe i nieobecny krewny, który gdzieś daleko patrzy na ten sam księżyc. Drugą twarz tego samego obrazu daje Chang'e (嫦娥), która wzniosła się na księżyc i została tam na zawsze — księżyc jako miejsce rozłąki, której nie da się cofnąć. 「花好月圆」 (huā hǎo yuè yuán, „kwiaty piękne, księżyc pełny”) to standardowy zwrot o rzeczach tak dobrych, jak tylko być mogą.

Rejestr sennikowy najpierw i jako rozciągnięcie: kształtem, którym dysponują ludowe senniki, jest spotkanie z przełożonym albo urzędnikiem — odczytania mają postać taką, że przychylność urzędnika zapowiada awans, a jego niezadowolenie sprawę wymagającą ostrożności; współcześni interpretatorzy przenoszą to na szefa w pracy. Podajemy z zastrzeżeniem i z zaznaczeniem, że przeniesienie jest współczesne.

Chiński materiał jest tu wyjątkowo bogaty i warto powiedzieć dlaczego: przez ponad tysiąc lat droga do pozycji w tej kulturze wiodła przez naukę i egzaminy, więc nauczyciel nie jest w wyobraźni ludowej postacią uboczną, lecz nośną. Rejestr sennikowy najpierw i z zastrzeżeniem: odczytania mają kształt taki, że nauczyciel, uczony albo sprawy nauki zapowiadają awans, powodzenie na egzaminie lub podniesienie się pozycji — to rejestr egzaminacyjny, a współcześni interpretatorzy wciąż rozciągają go na kariery i uprawnienia. Referujemy kształtem, bez podawania wydania.

Rejestr sennikowy najpierw i z zastrzeżeniem mocnym, które jest tu sprawą zdrowia, a nie samą konwencją: ludowe senniki mają postacie lekarskie, czytane ogólnie ku sprawie wymagającej lekarstwa albo ku chorobie w domu, a taki kształt nie jest prognozą zdrowotną. Różnica jest istotna: referujemy, co utrzymuje tradycja, nie co się komukolwiek przydarzy.

Materiał ludowy sam w sobie jest tu ubogi i nowożytny, i uczciwiej jest to napisać niż nadrabiać. Spóźnienie jako ostrzeżenie dotyczące przygotowania omawia już strona o egzaminie i nie ma powodu tego powtarzać. Warto natomiast dodać coś, czego tamte tradycje nie mają w tym stopniu: chińska praktyka ludowa przywiązuje realną wagę do właściwej chwili. Wybieranie dnia pod wesele, przeprowadzkę albo otwarcie interesu jest żywą praktyką, a almanach wskazuje pomyślne dni, nazywane dniami żółtej drogi. Dlatego przegapiona pora niesie tu poczucie zamykającego się sprzyjającego okna, a nie samej niedogodności. Trzeba jednak zaznaczyć uczciwie, że jest to rejestr kulturowy, w którym ten obraz ląduje, a nie orzeczenie sennika: nie da się wykazać, by ludowe wykładnie senne łączyły wybór pomyślnego dnia właśnie ze spóźnieniem. Spóźnienie kojarzy się więc z przegapieniem okazji, której moment był określony, a skojarzenie to zaostrza się, gdy śniący spóźnia się na uroczystość rodzinną, bo wchodzi wtedy rejestr powinności wobec bliskich. Oba te odczytania są jednak skojarzeniami kulturowymi, a nie hasłami sennika — ten mówi krócej i o czym innym, co widać niżej.

Powód, dla którego materiał jest tu obfity, wart jest podania: kultura ta ma głęboki i ciągły rejestr stawania przed władzą, starszy niż jakakolwiek policja. Rejestr sennikowy najpierw — i biegnie on tutaj w obie strony, nie tylko ku połowie złowieszczej. Są kształty czytające spotkanie z urzędnikiem przychylnie, ku sprawie pomyślnej albo ku zyskowi; i są kształty czytające doprowadzenie przed urzędnika albo znalezienie się przed sądem ku uwikłaniu, procesom i sporom. Oba są w materiale zwyczajne. Referujemy kształtem, bez podawania wydania.

Lustro ma w chińskim materiale ludowym dużą wagę i tutaj czytelnik słusznie oczekuje konkretów. Po pierwsze, lustra nie są tam przedmiotami neutralnymi, lecz ochronnymi: lustro w ośmiobocznej oprawie z trygramami wiesza się, by odbić szkodliwy wpływ, a praktyka feng shui przypisuje lustrom przekierowywanie, a nie tylko odbijanie — dlatego tradycyjnie unika się lustra naprzeciw łóżka i dlatego lustro we śnie niesie ładunek, jakiego zwykły przedmiot nie ma. Po drugie, i to jest mechanizm, który trzeba podać: rozbite lustro nie oznacza w chińszczyźnie wyłącznie nieszczęścia, ponieważ istnieje utrwalony zwrot o rozbitym lustrze, które znów staje się okrągłe (破镜重圆, pò jìng chóng yuán), oznaczający rozdzieloną parę, która się odnajduje. Pochodzi on ze znanej opowieści o małżonkach rozdzielonych upadkiem dynastii, z których każde zachowało połowę brązowego lustra, a połówki dopasowano do siebie po latach na targu. Dlatego rozbite lustro we śnie czytane bywa równie dobrze ku pojednaniu, co ku zerwaniu, i odczytania ludowe naprawdę się tu rozchodzą — lepiej pokazać obie strony, niż wygładzić jedną. Sytuację, którą ten zwrot nazywa, opisuje osobno strona o śnie o byłym partnerze.

Słowem, które dźwiga całe to hasło, jest 靠山 (kào shān), dosłownie „góra, o którą można się oprzeć”: protektor, plecy, ktoś, czyja pozycja osłania twoją. Jest całkowicie współczesne, w tonie lekko cyniczne — i chiński czytelnik robi to połączenie bez niczyjej pomocy, dlatego sen o górze za plecami albo o górze, która się kruszy, czyta się tu wprost przeciw temu słowu: oparcie jest — oparcia ubywa. To najużyteczniejsza rzecz w całym haśle i jej należy się środek tej sekcji.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci oszczędnie i niejednolicie — las nie jest w tym materiale hasłem pierwszego rzędu — i uczciwiej oprzeć się na języku, który o lesie mówi rzeczy trwałe. 「独木不成林」 (dú mù bù chéng lín, „jedno drzewo nie czyni lasu”) jest ramą pierwszą: pojedyncza siła nie wystarcza, rzeczy udają się w mnogości — gotowe odczytanie snów, w których samotne drzewo stoi naprzeciw ściany lasu: sen pyta, czy śniący próbuje sam unieść coś, co z natury wymaga wielu. 「林子大了，什么鸟都有」 (línzi dà le, shénme niǎo dōu yǒu, „w dość dużym lesie znajdzie się każdy ptak”) niesie mądrość drugą: gdzie zbiera się wielu, tam są wszyscy — dobrzy, źli i dziwni; zwrot mówi się o rozmaitości każdej dużej zbiorowości, z tolerancją i przestrogą naraz, i jest naturalnym odczytaniem snów o lesie pełnym głosów i istot: śniący wszedł w środowisko, w którym trzeba przyjąć, że spotka każdego.

Zwrotem porządkującym jest 「快刀斩乱麻」 (kuài dāo zhǎn luàn má, „ostry nóż tnie splątane konopie”): zdecydowane działanie rozstrzygające zagmatwaną sprawę, w tonie całkowicie dodatnie. Sen o nożu, który tnie czysto, czyta się przy tym zwrocie — jako przy skojarzeniu, które chiński czytelnik przynosi, nie jako przy orzeczeniu sennika. Naprzeciw stoi tabu podarunku: noża się nie daje, bo podarowane ostrze podsuwa 「一刀两断」 (yī dāo liǎng duàn, „jedno cięcie, dwa kawałki”) — przecięcie relacji na dwoje. To tabu pokrewne zakazowi darowania butów, ale nie to samo: buty niosą zło przez brzmienie, nóż niesie zerwanie przez funkcję — dwa różne mechanizmy, których nie należy zlewać.

Zwroty tego hasła należą do najżywszych w całym języku i dzielą materiał czysto. 「同舟共济」 (tóng zhōu gòng jì, „w jednej łodzi wspólnie się przeprawiać”) — wspólny los zobowiązuje do wzajemnej pomocy: gotowa wykładnia snu o innych na pokładzie. 「逆水行舟，不进则退」 (nì shuǐ xíng zhōu, bù jìn zé tuì, „łódź pod prąd: kto nie płynie naprzód, ten się cofa”) — wysiłek, który nie zna pauzy: odczytanie wiosłowania pod prąd. 「水能载舟，亦能覆舟」 (shuǐ néng zài zhōu, yì néng fù zhōu, „woda unosi łódź i woda ją wywraca”) — ten sam żywioł jako oparcie i zguba; klasycznie mawiano tak o władcach i ludzie, a we śnie zdanie to obejmuje każdą wodę, która zmienia nastrój. Do tego rejestru należy też 「破釜沉舟」 (pò fǔ chén zhōu, „potłuc kotły, zatopić łodzie”) — gest wodza, który po przeprawie odciął własnemu wojsku drogę powrotu: zobowiązanie bez odwrotu; sen o łodzi porzuconej albo zatopionej za plecami ma w tym zwrocie skojarzenie mocniejsze niż strata — bywa obrazem mostów spalonych umyślnie. Za zwrotami stoi rejestr sennikowy, referowany kształtem: przeprawa łodzią — zysk; żegluga szybka i gładka — pomyślność; łódź tonąca albo wywrócona — niepowodzenie.

Rejestr sennikowy najpierw, bo jest dwubiegunowy i jeden z biegunów zaskakuje. Ludowe senniki podają odczytania tej postaci w obie strony: gwiazdy jasne i liczne — dom kwitnący i sprawy radosne, czemu sprzyja gra brzmień między 星 (xīng, gwiazda) a 兴 (xīng, kwitnąć, wzbierać); gwiazda spadająca — żałoba albo strata; a — wbrew wszystkiemu, co gwiazdy znaczą na jawie — sen o samym Północnym Czerpaku — gwiazdach znanych w Polsce jako Wielki Wóz, najpewniejszym drogowskazie nocnego nieba — podawany bywa w tych księgach jako znak niepomyślny. Ta niespodzianka jest pouczająca: rejestr senny nie jest prostym odbiciem rejestru nawigacyjnego, i kto czyta chiński sen o gwiazdach wyłącznie przez przewodnictwo, ten czyta go słownikiem z innej półki. Oba bieguny podaje się tu kształtem, jak zawsze — wersje tych ksiąg różnią się w szczegółach.

Materiał jest tu szczerze cienki: ludowe senniki są korpusem zwróconym ku lądowi i hasła o tsunami nie mają. Jedną rzecz warto przy tym podać ściśle — 海啸 (hǎixiào, „wycie morza”) nie jest słowem nowym, bo pojawia się w dawnych zapisach o morzu występującym z brzegów; nowe jest jego życie jako znaku sennego, bo do systemu wykładni nigdy jako kategoria nie weszło.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci powściągliwie — wiatr i deszcz w gwałtownej postaci czytane bywają ku niepokojowi w sprawach, a nawałnica, która przechodzi, ku odmianie — i jak zawsze podaje się je kształtem, nie literą. Właściwa siła tego hasła leży w języku, który o burzy mówi trzema utrwalonymi obrazami, a pierwszy z nich należy do najświetniejszych zdań chińszczyzny: 「山雨欲来风满楼」 (shān yǔ yù lái fēng mǎn lóu, „górski deszcz ma nadejść — wiatr wypełnia wieżę”). Zwrot nazywa ciśnienie przed przełomem: nic się jeszcze nie stało, a wszystko już o tym wie; wiatr chodzi po domu, zanim spadnie pierwsza kropla. Trudno o dokładniejsze odczytanie snu o nadciągającej burzy — sen taki czytany bywa jako czas między znakiem a zdarzeniem, w którym jeszcze można zamknąć okiennice.

Chiński materiał jest tu bogaty i dwubiegunowy, a bieguny wyznaczają same zwroty. Pierwszym jest przysłowie śniegowe w ogóle: 「瑞雪兆丰年」 (ruì xuě zhào fēng nián, „pomyślny śnieg wróży tłusty rok”) — śnieg we właściwej porze okrywa oziminy, poi wiosenną ziemię i zapowiada urodzaj, dlatego sen o obfitym śniegu w porze zimowej czytany bywa jednoznacznie przychylnie: zapas pomyślności złożony na przyszłość, dobro, które jeszcze leży pod okryciem. Obok stoi najcieplejszy zwrot całego rejestru: 「雪中送炭」 (xuě zhōng sòng tàn, „przysłać węgiel w śniegu”) — pomoc, która przychodzi dokładnie wtedy, gdy jest potrzebna, nie po niej; sen o otrzymaniu czegoś pośród zimna i niedostatku ma w tym zwrocie gotowe, dobre odczytanie — i miarę, którą warto przykładać także na jawie: pomocy nie mierzy się rozmiarem, lecz porą.

Dwa utrwalone zwroty niosą tu całą właściwą treść, i oba wolno cytować, bo są stałe. 「病来如山倒，病去如抽丝」 (bìng lái rú shān dǎo, bìng qù rú chōu sī, „choroba przychodzi jak waląca się góra, odchodzi jak wysnuwana nić”) jest dokładnym zdaniem tej kultury o asymetrii chorowania — i uczciwą ramą dla snów o zdrowieniu: powoli znaczy normalnie. Sen, w którym choroba nie chce minąć, czytany bywa przez ten zwrot nie jako zła wróżba, lecz jako obraz cierpliwości, której zdrowienie wymaga. Zwrot orzeka o obrazie choroby w ogóle — o niczyim ciele.

Klasyczny chiński materiał o pojemnikach biegnie przez kilka kategorii naraz i pudełko nie jest jedną figurą w tradycji. Znak 匣 (xiá) nazywa mały pojemnik albo futerał; 箱 (xiāng) większą skrzynię albo kufer; 盒 (hé) małe zawiasowe pudełko; 匮/柜 (guì) szafę albo pojemnik magazynowy. Rozróżnienia mają znaczenie — chiński śniący wnoszący pudełko do snu wnosi jeden z kilku pojemników, a odczytanie idzie za tym, co sen naprawdę inscenizował, nie za jedną kategorię „pudełka”.

Uczciwość każe zacząć od cienkości: rozwód we współczesnym sensie jest dla ludowych senników słowem zbyt młodym — ich świat znał oddalenie żony i porzucenie, ale hasła o rozwodzie jako procedurze, którą zna dzisiejszy czytelnik, w dawnym materiale nie ma, i lepiej to powiedzieć, niż je dopisać. To, co tradycja naprawdę niesie, leży w języku rozstań. 「好聚好散」 (hǎo jù hǎo sàn, „dobrze się zejść, dobrze się rozejść”) jest standardową formułą przyzwoitego zakończenia: rozstanie bez wojny, z zachowaniem twarzy i wdzięczności za to, co było — naturalne odczytanie snów o spokojnym, zgodnym rozstaniu: sen próbuje formy, w której koniec nie musi być klęską. Przeciwległy biegun — rozbite lustro, które na powrót staje się okrągłe, obraz rozdzielonej pary odnajdującej się mimo wszystko — omówiony jest przy śnie o lustrze i stamtąd wystarczy go przywołać: chiński materiał trzyma oba kierunki naraz, rozejście i powrót, nie przesądzając żadnego.

Rejestr sennikowy jest tu krótki: ludowe senniki czytają znalezienie pieniędzy i utratę pieniędzy, a portfel jest nowoczesnym pojemnikiem stojącym tam, gdzie stał 荷包 (hébāo) — haftowana sakiewka, która bywała zarazem podarkiem wymienianym między zakochanymi, więc dawny przedmiot niesie skojarzenie bliskości, jakiego portfel już nie ma. Ten sam punkt robi dziś czerwona koperta, 红包 (hóngbāo): pieniądz przekazuje się w Chinach we właściwym opakowaniu, a opakowanie znaczy coś, czego sama kwota nie znaczy.

Ludowe senniki nie mają plecaka. Najbliższy im kształt to tobołek podróżnego: odczytania w rodzaju wyruszenia z porządnie zawiniętym tobołkiem prowadzą ku podróży albo zmianie położenia, a zgubienia go w drodze – ku przedsięwzięciu pozostawionemu bez zaopatrzenia. To parafraza kształtu, jaki takie hasła przyjmują, a nie cytat; samego przedmiotu tradycja nie zna.

Senniki indeksują tu przedmioty nazwane dokładnie tak jak korpus islamski — zgubienie czapki, buta, noża, pieczęci ma osobne kształty — więc obowiązuje to samo uczciwe spostrzeżenie: strata nienazwana nie jest kategorią, którą te książki mają. Odczytania w rodzaju rzeczy zgubionej i nieodzyskanej, ku sprawie wymykającej się z rąk, oraz rzeczy odzyskanej, ku przywróceniu, referujemy kształtem i dalej rejestr sennikowy nie sięga.

Właściwie chiński rejestr tego snu jest historyczny i trzeba go podać jako tło, nie jako hasło sennika: w chińskiej historiografii trzęsienia ziemi czytano jako omeny dotyczące władcy — komentarz Nieba do stanu państwa, część tej samej ramy, w której odczytywano zaćmienia. To wzorzec sprawdzalny i sławny; wyjaśnia on, dlaczego ludowy rejestr traktuje trzęsienie jako wiadomość o większym porządku — o domu, rodzie, kraju — a nie jako osobiste nieszczęście śniącego. Grunt jest wspólny; gdy drży, drży wszystkim.

Najpierw rozróżnienie, bo dwie rzeczy bywają tu mylone i są osobne. Motyw czerwonej nici — Starzec spod Księżyca wiążący kostki przeznaczonej sobie pary — dotyczy nici, nie liny, i przynależy do losu małżeńskiego; ta strona omawia go przy śnie o byłym partnerze. Materiał ludowy o linie nie rozciąga się na czerwoną nić i nie ma powodu ich zbliżać: chińszczyzna traktuje cienką, miękką czerwoną nić i zwykły powróz jako dwie różne rzeczy.

Chiński materiał ludowy o urodzinach nie jest cienki i biegnie przez wagę kulturową raczej niż przez senniki — uczciwy sposób to powiedzieć. Pewne urodziny są 大寿 (dà shòu, „wielka długowieczność”), tradycyjnie zaznaczane od 60. roku: 花甲 (huājiǎ), 60., przy ukończeniu sześćdziesięcioletniego cyklu pni i gałęzi; 古稀 (gǔxī), 70., po wersie Du Fu 「人生七十古來稀」; 耄耋 (màodié), 80–90. Każdy kamień milowy czytany jest jako własne osiągnięcie, nie jako kolejny rok wśród wielu.

Odczytania ludowe biegną przez skojarzenie wody z majątkiem: woda oznacza w tym materiale pomyślność będącą w ruchu, więc tonięcie bywa czytane jako bycie porwanym przez to samo, co miało wzbogacić — jako przecenienie sił, jako przedsięwzięcie, które urosło ponad zdolność śniącego do jego utrzymania. Jest to jednak rozwinięcie skojarzenia wody z majątkiem, a nie orzeczenie sennika: sennik nie mówi o rozmachu ponad siły, tylko o zysku, który nie dochodzi do skutku — o przedsięwzięciu, które się nie powiedzie, jak w haśle przytoczonym niżej. Oba odczytania są przestrogą, a nie prognozą, i rejestr ludowy jest pod tym względem wyraźny. Uratowanie odwraca odczytanie przychylnie: wyciągnięcie z wody czytane jest jako pomoc nadchodząca ze strony, na którą śniący nie liczył, i należy do bardziej pomyślnych obrazów w tej rodzinie. Woda mętna pogłębia ostrzeżenie, woda czysta je łagodzi.

Materiał ludowy o byciu ściganym jest tu naprawdę ubogi w porównaniu z odczytaniami konkretnych zwierząt i przedmiotów i uczciwie jest to powiedzieć — a przyczyna jest strukturalna, nie przypadkowa: chińskie ludowe wykładnie senne indeksują rzeczy, a bycie ściganym jest czynnością, więc nie ma do czego przyczepić powiedzenia. Nie istnieje żadne znane chińskie przysłowie związane właśnie z tym snem, i można to napisać pewnie, zamiast rozmywać w ogólnikach. Wykładnię niesie zamiast tego ścigający: pies, wąż albo szczur wnoszą do snu swoje własne, utrwalone znaczenia. Krąży poza tym odczytanie mówiące, że pościg jest ostrzeżeniem, iż sprawa zaniedbana staje się pilna, ucieczka kłopotem zażegnanym, a schwytanie kłopotem, który przychodzi. Trzeba je jednak oznaczyć uczciwie: to wnioskowanie w duchu współczesnej psychologii, a nie tradycyjna wykładnia ludowa. Tradycja idzie dwiema innymi drogami — albo wykłada konkretnego ścigającego, jak wyżej, albo sięga po zasadę snu odwróconego. Część odczytań stosuje tu zasadę snu odwróconego i traktuje przerażającą pogoń jako rozładowanie nieszczęścia, a nie jego zapowiedź; to jeden z wątków, nie stanowisko obowiązujące. W mowie potocznej ma on nazwę, którą chiński czytelnik rozpozna natychmiast — mówi się po prostu, że sny są odwrotne, i to właśnie mówi się komuś, kto obudził się wstrząśnięty.

Rejestr sennikowy najpierw — ludowe senniki podają odczytania tej postaci: żywe drzewo — pomyślność; drzewo uschłe — niepokój w domu; drzewo martwe — śmierć, co referuje się jako odczytanie tradycji; wspinanie się na drzewo — radosna sprawa; ścinanie drzewa — szkoda dla domu. Za nim idą skojarzenia, wszystkie żywe do dziś. 「摇钱树」 (yáo qián shù, „drzewo, z którego sypią się pieniądze”) to legendarne drzewo trzęsione dla monet, mówione o niezawodnym źródle dochodu — skojarzenie, nie hasło sennika. 「大树底下好乘凉」 (dà shù dǐ xià hǎo chéng liáng, „pod wielkim drzewem dobrze o chłód”) opisuje pożytek z potężnego protektora i łączy to hasło wprost z górą, o którą można się oprzeć. Jego dokładną odwrotnością jest 「树倒猢狲散」 (shù dǎo hú sūn sàn, „gdy drzewo pada, małpy się rozpierzchają”) — o zależnych, którzy znikają, gdy protektora zabraknie; a 「树大招风」 (shù dà zhāo fēng, „wysokie drzewo ściąga wiatr”) — o widoczności, która ściąga kłopoty.

Rejestr sennikowy najpierw i z zastrzeżeniem: ludowe senniki podają odczytania o kształcie takim, że błyskawica oświetlająca śniącego albo dom zapowiada sprawę nagle wyjaśnioną albo ostry zwrot w losie; bycie rażonym — niepomyślnie; piorun z grzmotem razem — wieści przychodzące z impetem albo gniew kogoś stojącego nad śniącym. Referujemy kształtem, nigdy nie cytując, bo wersje ksiąg się różnią.

Wypadek samochodowy również należy do niedawnej warstwy chińskiego materiału ludowego, a nie do niczego dawnego, i obowiązuje ta sama uczciwość co przy samym pojeździe. W tej warstwie zderzenie czytane jest jako nagły zwrot na gorsze, zwykle w karierze albo w finansach — bo tak właśnie odczytywany jest sam pojazd — i działa jako przestroga do ostrożności w najbliższym czasie, a nie jako zapowiedź wypadku. Uszkodzenie pojazdu, z którego ludzie wychodzą cało, nie jest przy tym po prostu lżejszym stopniem tego samego znaku: materiał ludowy czyta je wprost jako omen pomyślny, o czym niżej. Sam obraz ląduje ponadto w rejestrze wyrażenia o klęsce rozlewu krwi, opisanego na stronie o krwi, po które materiał ludowy sięga, gdy we śnie pojawia się nagła gwałtowna szkoda; to formuła określająca skalę i wzywająca do ostrożności, nie prognoza, i tak trzeba ją podawać.

Duchy są w chińskim wierzeniu ludowym rzeczą rozwiniętą i konkretną, a nie mglistą niesamowitością, a odczytanie zależy przede wszystkim od tego, czy zjawa jest znana, czy nieznana. Postać znana należy do strony o zmarłym krewnym i do mechanizmu tuomeng, czyli powierzenia snu żywym przez zmarłego. Postać nieznana czytana jest jako spotkanie z czymś niesamowitym: jako ostrzeżenie dotyczące miejsca, pory albo wpływu, na które tradycyjnie odpowiada się obrzędem, a nie interpretacją. Znaczenie ma kalendarz: siódmy miesiąc księżycowy jest miesiącem duchów, ze świętem głodnych duchów pośrodku, a sny z tego okresu czyta się na jego tle. Ludowe słownictwo nazywa też osobno doświadczenie budzenia się bez możliwości poruszenia się, z obecnością w pokoju — mówi się wtedy o duchu przyciskającym do łóżka, i chiński czytelnik oczekuje tego określenia na tej stronie. Trzeba je jednak oznaczyć dokładnie: w wierzeniu ludowym jest to doświadczenie z pogranicza jawy i snu, nazwa dla stanu ciała, a nie hasło sennika o śnie. Duch nieznany, który o coś prosi, bywa natomiast czytany dwojako i te dwa odczytania nie są tym samym: raz jako upominanie się o dług, raz jako szukanie kogoś na swoje miejsce. Duch, który tylko się pojawia, czytany jest jako omen nakazujący ostrożność.

Ludowe senniki mają tu materiał wcale niecienki, referowany jak zawsze kształtem: wielka rzeka — pomyślność; przeprawa przez rzekę — sprawa radosna; rzeka wyschnięta — bieda. Osią pozostaje rejestr czystej i mętnej wody, omówiony przy śnie o wodzie i obowiązujący także tu. Gra brzmień dokłada odczytanie osobne, podawane z ostrożnością: 河 (hé, rzeka) współbrzmi z 合 i 和 (hé — łączenie, zgoda), przez co dwie rzeki schodzące się w jedną czytane bywają ku partnerstwu albo związkowi, który się składa. Najsłynniejsze zdanie o rzece mówi zaś o czasie: 「三十年河东，三十年河西」 (sān shí nián hé dōng, sān shí nián hé xī, „trzydzieści lat na wschód od rzeki, trzydzieści lat na zachód od rzeki”) — Żółta Rzeka przesuwała koryto, aż wieś z brzegu wschodniego budziła się na zachodnim: los odwraca się z biegiem czasu. Dla snu o rzece zmieniającej bieg albo o brzegu, który przestał być tym samym brzegiem, to skojarzenie pierwsze — i żadna wróżba.

Materiał ludowy jest tu gęsty i wymaga nazwania swoich mechanizmów. Porządkującym jest taimeng, czyli sen płodowy, rozumiany jako zapowiedź poczęcia i tradycyjnie przedstawiający zwierzę, owoc albo kwiat, z którego obrazu odczytuje się charakter i płeć dziecka. Trzeba od razu powiedzieć, czym to jest: rozpoznaną kategorią ludową o źródle tekstowym, a nie orzeczeniem sennika Zhou Gong Jie Meng ani rozwiniętym systemem wróżenia płci — bardziej rozbudowaną praktykę czytania takich snów mają zresztą sąsiednie tradycje wschodnioazjatyckie.

Ludowe odczytanie stosuje do płaczu zasadę snu odwróconego (fanmeng) wprost: sen o płaczu czytany jest powszechnie ku dobrej nowinie, a żal we śnie — ku jego przeciwieństwu na jawie; jest to jedno z najczęściej przytaczanych zastosowań tej zasady, tej samej, którą ta strona opisuje przy śmierci. Rejestr sennikowy jest jednak drobiazgowszy, niż zapowiada jedna reguła, i warto go podać w szczegółach, bo pokazuje tradycję rozróżniającą, a nie stosującą szablon — senniki podają odczytania tej postaci: płacz razem z kimś — będzie co świętować; płacz w głos, donośny — radość; ale płacz w łóżku — mocno nieprzychylnie, a płacz z obnażonymi zębami — spór sądowy.

Faktem porządkującym jest para kolorów: pogrzeby to w chińskim obyczaju 白事 (bái shì, „białe sprawy”), wesela — 红事 (hóng shì, „czerwone sprawy”); biel jest żałobna, czerwień świąteczna, i bez tej pary nie-chiński czytelnik nie zrozumie reszty. Zwrotem, który czyni zrozumiałym całe odwrócenie, jest 「红白喜事」 (hóng bái xǐ shì, „czerwone i białe radosne sprawy”): wesela i pogrzeby stoją w nim w jednej kategorii i oba nazywane są sprawami radosnymi. Ludowe odczytania snów o pogrzebie biegną często przez zasadę snu odwróconego (fanmeng): sen o pogrzebie czytany jest jako pomyślny — jako zapowiedź powodzenia w ogóle: majątku, awansu albo radosnego wydarzenia, którego wesele jest jedną z możliwości, nie znaczeniem. Często, nie zawsze — tak trzyma to sama tradycja.

Struś nie jest natomiast zwierzęciem chińskim i ludowy materiał senny nie ma dla niego hasła. Przybył jako osobliwość, nie jako zwierzę wsi, i zapisuje to nazwa, pod którą przybył: 鸵鸟 (tuóniǎo) znaczy „ptak wielbłąd”, dokładnie tak samo jak greckie strouthokamelos, łacińskie Struthio camelus i perskie szotormorgh. Każdy język, który zetknął się z tym ptakiem z zewnątrz, sięgnął po wielbłąda.

Rejestr sennikowy najpierw i z zastrzeżeniem: odczytania mają kształt taki, że przeprawa przez wodę i dotarcie na drugą stronę zapowiadają sprawę doprowadzoną do skutku; pływanie w wodzie czystej czytane jest przychylnie, a w mętnej albo ciemnej — ku kłopotom przed śniącym; zapadanie się albo niemożność wyjścia — niepomyślnie. Hasło o tonięciu niesie własny materiał i tam należy odesłać. Referujemy kształtem, bo wersje ksiąg się różnią.

Ludowe senniki podają tu odczytanie, które zachodniego czytelnika zaskakuje kierunkiem: wojsko ustawione do bitwy bywa czytane ku podróży — porządek wojenny idzie w stronę ruchu i zmiany miejsca, nie przemocy. Poza tym kształtem sny wojenne czytane są ku wstrząsom i odmianie położenia w ogóle: wojna jest w tym materiale obrazem świata w ruchu, nie wyrokiem. Jak zawsze — referujemy kształt odczytań, nie cytaty, bo materiał krąży w wielu wersjach.

Język jest tu bogaty, a odczytania muszą pozostać przypisane. Klasycznym eufemizmem niewierności żony jest 「红杏出墙」 (hóng xìng chū qiáng, „czerwona morela wychyla się za mur”) — obraz z głośnego wiersza z czasów dynastii Song, w którym gałąź kwitnącej moreli przerasta mur ogrodu; przytaczamy go jako frazę klasyczną, bez nazwiska poety. Rejestr „zielonej czapki” — potocznego znaku zdradzonego męża — ma na tej stronie swoje miejsce przy śnie o ubraniu i tam odsyłamy, nie powtarzając go. Ludowe senniki podają przy zdradzie odczytania nieliczne i ostrożne; ten materiał nie zbudował wokół niej rozbudowanego rejestru — i to milczenie samo w sobie jest wymowne.

Rejestr sennikowy najpierw i naprawdę pierwszy, bo ludowy poziom jest tu dużo prostszy niż jakakolwiek teoria władzy: właściwym materiałem jest kształt spotkania z osobą cesarską — odczytania mają postać taką, że ujrzenie osoby cesarskiej albo wyniesionej zapowiada łaskę z góry, pomoc kogoś znacznego i podniesienie własnej pozycji. To, a nie teoria królowania, jest tym, po co przychodzi ludowy czytelnik. Korpus jest przy tym dworski i męskocentryczny, więc cesarzowa jest w nim hasłem cieńszym niż cesarz; kształty cesarskie i pytanie o mandat niesie hasło o królu i ta strona ich nie powtarza.

Rejestr sennikowy najpierw i jest obfity: ludowe senniki czytają jedzenie i picie uważnie — odczytania mają kształt taki, że najedzenie się do syta zapowiada dostatek i pomyślność; jedzenie zabrane albo niemożność jedzenia — niepomyślnie; picie wina czytane rozmaicie, wedle towarzystwa i stanu pijącego. Referujemy kształtem, bez podawania wydania.

Ta wykładnia opiera się na kalamburze, który trzeba podać, bo bez niego cały ten materiał wygląda na dowolny. Znak zapisujący włosy oraz znak oznaczający bogacenie się są w piśmie uproszczonym pisane identycznie; w piśmie tradycyjnym są to dwa całkiem różne znaki, które uproszczenie sprowadziło do jednej postaci. Wymawiane są przy tym różnymi tonami, więc nie są dokładnymi homofonami — kalambur jest tu przede wszystkim graficzny, i to odróżnia go od prawdziwej homofonii ryby i nadmiaru albo trumny i urzędniczego bogactwa, opisanych na innych stronach. Warto to rozróżnić, bo nazywanie wszystkich trzech homofonami mówiłoby czytelnikowi nieprawdę o tym, jak działa chińska gra słów. Skutek jest natomiast prosty: włosy wiążą się z bogactwem, a obcinanie ich czytane jest jako odcinanie sobie pomyślności. Samo skojarzenie jest starsze niż uproszczenie pisma, więc zbieżność zapisu je wyostrzyła, a nie stworzyła.

Najbardziej znany chiński materiał o oczach dotyczy ciała na jawie, nie snów, i to właśnie o nim chiński czytelnik pomyśli najpierw — więc lepiej podać go z takim właśnie oznaczeniem, niż pominąć. Powiedzenie (左眼跳财，右眼跳灾) mówi, że drganie lewego oka zwiastuje bogactwo, a prawego nieszczęście. To omen odczytywany z ciała na jawie, a nie wykładnia senna, i strona powinna to powiedzieć wprost. Warto dodać, że wersje są różne: krąży odpowiednik mówiący o szczęściu i o klęsce, w niektórych regionach przypisanie stron jest odwrócone, a bywa też uzależniane od płci, zgodnie z konwencją lewej strony dla mężczyzn i prawej dla kobiet. Żadnej wersji nie da się nazwać kanoniczną. Istnieje ponadto rozbudowana almanachowa tradycja odczytywania drgania oka według pory dnia, przetrwała w popularnych kalendarzach; warto wspomnieć, że taki system istnieje, ale nie należy podawać żadnej godzinowej tabeli.

Rejestr sennikowy najpierw i z zastrzeżeniem: ludowe senniki podają odczytania o kształcie takim, że gwałtowny wiatr zrywający się zapowiada nagłe zamieszanie w sprawach domu; wiatr rozwiewający albo unoszący rzeczy — rozproszenie i stratę; wielki wiatr, który przechodzi, nie czyniąc szkody — sprawę, która przestraszy i nie zaszkodzi. Referujemy kształtem; hasła o samym tornadzie nie ma.

Rejestr sennikowy najpierw i jest on głównym nurtem: odczytania mają kształt taki, że złodziej albo kradzież w domu zapowiadają stratę, spory i konieczność pilnowania swojego — z zastrzeżeniem i referowane kształtem. Warto dodać uczciwie, że w materiale ludowym istnieją także kształty przeciwne, czytające złodzieja wchodzącego do domu ku majątkowi raczej przybywającemu niż ubywającemu; podajemy to jako niektóre kształty, nigdy jako to odczytanie, a nurtem głównym pozostaje przestroga.

Warto zacząć od rzeczy, która jest w tym materiale naprawdę konkretna. Chińskie wierzenie ludowe nazywa osobno doświadczenie chodzenia nocą i odkrywania, że wraca się w to samo miejsce, bez możliwości wyjścia: mówi się, że duch postawił ścianę, i przypisuje się to zjawie dezorientującej wędrowca. To najbardziej szczegółowy chiński obraz zagubienia i właśnie tego określenia użyje chiński czytelnik, mówiąc o śnie o drodze, która nigdzie nie prowadzi. Bywa wymieniane jednym tchem z określeniem ducha przyciskającego do łóżka, opisanym na stronie o duchu, ale nie jest z nim żadną parą wykładni sennych: to dwie osobne nazwy ludowe dla dwóch całkiem różnych doświadczeń — jednego w łóżku, między jawą a snem, i jednego na nocnej drodze, na jawie.

To jedno z najgęstszych haseł całego ludowego materiału, jeśli zacząć — jak należy — od rejestru sennikowego. Senniki czytają drzwi po ich stanie, w ciasnym szeregu krótkich haseł: drzwi otwierające się — pomyślność i sprawa idąca naprzód; drzwi otwierające się same z siebie — bardzo pomyślnie; drzwi zamknięte lub zastawione — sprawa, która nie może ruszyć; drzwi wyłamane lub zniszczone — dom się rozpada; nowe drzwi — nowe przedsięwzięcie albo nowy dom. Ta gęstość jest cechą źródła i warto ją pokazać: o odczytaniu rozstrzyga stan drzwi, hasło po haśle.

Chiński materiał o zapominaniu nie jest jednostronny i oba bieguny są aktualne i stoją razem w języku. Zapominanie jest potępiane w jednym rejestrze i uhonorowane w drugim, a chiński sen o nim ląduje w przestrzeni między nimi.

Chińska teoria dziedziczenia mówi, że tym, co naprawdę schodzi w dół pokoleń, jest zasługa, a ujmuje to zdanie mniej więcej tak dobrze poświadczone, jak zdanie chińskie być może: 「积善之家必有余庆」 (jī shàn zhī jiā bì yǒu yú qìng, „rodzinie gromadzącej dobro zostaje pomyślności w zapasie”), z komentarza do Księgi przemian i powszechnie obiegowe. Codzienna postać tego przekonania to 祖荫 (zǔ yìn), cień przodków – powodzenie, z którego potomek korzysta dzięki temu, co zapracowali poprzednicy; mówi się wprost, że przodkowie gromadzili cnotę: 「祖上积德」 (zǔ shàng jī dé). Ten sam mechanizm ujmuje przysłowie 「前人栽树，后人乘凉」 (qián rén zāi shù, hòu rén chéng liáng, „poprzednicy sadzą drzewa, następni siedzą w cieniu”): korzysta ten, kto nie sadził.

Chiński rejestr ludowy wokół osy biegnie przez jeden stockowy obraz i jedno ostrzegawcze powiedzenie, a sam rejestr sennikowy jest cienki — klasyczne senniki nie rozróżniają osy od pszczoły tak ostro jak polszczyzna, i wiele z tego, co chiński czytelnik wnosi do snu o osie, niesie 蜂 jako ogólna kategoria raczej niż hasło osa-specyficzne.

Hasła o windzie nie ma, ale jest obszerny materiał o drabinach i wspinaniu się, który winda w oczywisty sposób dziedziczy.

Dłonie mieszczą się w chińskiej kulturze wewnątrz rozwiniętej praktyki wróżebnej, a nie tylko w materiale sennym: chiromancja jest tam systemem znanym i opracowanym, więc sen pokazujący dłonie, a zwłaszcza wnętrze dłoni i jej linie, ląduje dla chińskiego czytelnika w rejestrze odczytywania losu, który nie ma nic wspólnego ze zdrowiem ciała. Warto to podkreślić, bo porządkuje całą tę sekcję — z zastrzeżeniem, że chiromancja jest osobną praktyką wróżebną i skojarzeniem kulturowym, a nie źródłem haseł sennikowych; te podane są niżej i mówią własnym, znacznie krótszym językiem. To, którą dłoń się czyta, rozstrzyga konwencja mówiąca, że u mężczyzn lewą, a u kobiet prawą; jest ona stosowana w kilku praktykach wróżebnych i to ona sprawia, że rozróżnienie stron w ogóle jest zrozumiałe. Warto też wspomnieć rozpoznawalny gest ludowego wróżbity, liczącego na członach palców — to druga droga, którą dłoń jest w chińskim życiu narzędziem wróżebnym.

Uczciwość każe zacząć od cienkości: samolot jest dla ludowych senników przedmiotem zbyt młodym, by miały o nim dawne hasła — to, co krąży dziś w internetowych zbiorach pod starą marką, jest narostem naszej epoki, i lepiej to powiedzieć, niż podawać je za przekaz ludowy. Chiński czytelnik czyta sen o samolocie rejestrem ogólnym wznoszenia i podróży — a język daje mu do tego jeden zwrot skrojony jak na miarę: 「一飞冲天」 (yī fēi chōng tiān, „jednym wzlotem pod samo niebo”). Za zwrotem stoi klasyczna anegdota o ptaku, który przez lata nie wzbił się ani razu — a gdy wreszcie wzleciał, poszybował od razu pod niebo; mówi się tak o nagłym wyniesieniu po długiej ciszy: o kimś, kto latami nie dawał znaku, i nagle jest wszędzie.

Hiena nie jest rodzima dla Chin i klasyczna tradycja chińska nie ma materiału sennego o niej. To prosty fakt i uczciwa sekcja jest krótka: zwierzę wchodzi do współczesnego chińskiego użytku jako 鬣狗 (liè gǒu, „pies z grzywą”) albo 土狼 (tǔ láng, „wilk ziemny”), oba opisowe ukucia raczej niż klasyczne figury, i żadne nie niesie hasła kompilacji.

W materiale ludowym biegną tu dwa odczytania w przeciwnych kierunkach i oba są prawdziwie obecne, więc lepiej podać oba, niż je rozstrzygać. Pierwsze jest złowieszcze: istnieje szeroko używane wyrażenie o klęsce rozlewu krwi, oznaczające omen zranienia albo gwałtownego nieszczęścia, i to właśnie ono chiński czytelnik ma tu na myśli. Drugie jest przychylne i znacznie bardziej zaskakujące: pokaźny nurt ludowych wykładni sennych czyta krew jako majątek, więc zobaczenie krwi, zwłaszcza w dużej ilości albo na sobie bez bólu, uchodzi za omen nadchodzących pieniędzy. Utrata krwi w tym rejestrze czytana jest odwrotnie, jako uchodząca pomyślność. Przekazy ludowe rozdzielają te dwa odczytania niekonsekwentnie; najczęstszą zasadą rozgraniczającą są okoliczności — złowieszcze przy krwi związanej z raną, przychylne przy krwi pojawiającej się bez widocznej przyczyny — ale podział nie jest czysty i nie należy przedstawiać go jako reguły.

Chińszczyzna robi z kości tę samą podwójną pracę, co arabski. 骨 (gǔ) to kość, a znak wchodzi w stojące słowo na bliskich krewnych: 骨肉 (gǔròu), „kość i ciało”, oznacza rodzinę — tych, którzy dzielą z nami materiał. Znak niesie też wagę moralną: 铮铮铁骨 (zhēngzhēng tiěgǔ), „brzęczące żelazne kości”, nazywa niezłomną prawość — kość jest tu tym, z czego zrobiony jest charakter człowieka.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci oszczędnie — okno jasne i otwarte ku sprawom, które się przewietrzają, zamknięte ku sprawom stęchłym — i jak zawsze referuje się je kształtem. Właściwy materiał leży w języku, a ten zbudowany jest na fakcie, o którym zachodni czytelnik zwykle nie wie: okna tradycyjnego chińskiego domu nie były szklone, lecz klejone papierem. Stąd 「窗户纸一点就破」 (chuānghu zhǐ yī diǎn jiù pò, „papier w oknie pęka od jednego dotknięcia”) — utrwalone określenie tajemnicy poliszynela: sprawy, którą wszyscy znają, a której nikt nie nazywa, bo trzyma ją już tylko cienka błona umowy; wystarczy jedno tknięcie palcem. Sen o pękającej szybie albo naddartym oknie czytany bywa przez ten zwrot ku sprawie, która jest o jeden gest od wyjścia na jaw — i sen pyta, czyj palec ją przebije.

Ludowe senniki podają przy mężu odczytania referowane tu ostrożnie: zgoda i bliskość — pomyślność domu; spór — troska, która domaga się uwagi; wszystko kształtem, nie cytatem. Ciekawszy jest słownik, którym ten materiał myśli o mężu, bo pochodzi z dawnego porządku i trzeba go tak oznaczyć. 「大丈夫」 (dà zhàng fu, „wielki mąż”) nazywa męskość prawą — miarę, do której postać męża we śnie bywa w tym rejestrze przykładana. 「相夫教子」 (xiàng fū jiào zǐ, „wspierać męża, uczyć dzieci”) i 「夫唱妇随」 (fū chàng fù suí, „mąż zaczyna pieśń, żona wtóruje”) to tradycyjne formuły ról i małżeńskiej zgody — cytujemy je jako ramę historyczną, w której starsze senniki czytały sny o mężu, słyszalnie przestarzałą i niepodawaną tu za wzór. Obok formuł ról język trzyma jednak rejestr czulszy, wolny od epoki: 「相濡以沫」 (xiāng rú yǐ mò, „zwilżać się nawzajem odrobiną wilgoci”) — ryby w wysychającej sadzawce, podtrzymujące się nawzajem pianą z własnych pysków: przetrwanie biedy we dwoje — i 「少来夫妻老来伴」 (shào lái fū qī lǎo lái bàn, „za młodu małżonkowie, na starość towarzysze”); sen o mężu u boku po latach ma w tych dwóch zwrotach swoje najcieplejsze skojarzenie.

Ludowe senniki podają przy żonie odczytania, z których część biegnie na opak — i ten kształt trzeba zreferować uczciwie, z nazwą, którą materiał sam zna: sen na opak, 反梦 (fǎn mèng). Żona strojąca się — nowina z daleka; kłótnia z żoną — zgoda w domu: obraz niezgody czytany ku harmonii, dokładnie odwrotnie, niż podpowiada lęk. Część przekazów czyta chorobę żony we śnie ku zyskowi — hasło zdrowotne, które podajemy wyłącznie jako przekonanie tradycji, z pełnym zastrzeżeniem: sen nie mówi nic o zdrowiu żadnej rzeczywistej osoby. Wszystko to są kształty odczytań, nie cytaty.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci przychylnie: zobaczyć władcę, stanąć przed nim albo być przez niego przyjętym — pomyślność, ranga i poparcie z wysokiego miejsca; odczytania te referuje się kształtem, jak zawsze, bo wersje ksiąg się różnią. Rejestr władzy jest w tym materiale cesarski i jego rdzeniem jest pytanie o mandat: 真命天子 (zhēnmìng tiānzǐ, „prawdziwy syn nieba z wyroku losu”) to utrwalone określenie władcy prawowitego — tego, któremu władza się należy, a nie tylko przydarzyła. Chiński czytelnik przykłada to rozróżnienie do każdego snu o koronie: nie „czy ktoś rządzi”, lecz „czy rządzi z mandatu” — i sen o królu czytany bywa jako pytanie o prawowitość władzy w sprawach śniącego, także tej, którą sprawuje on sam.

Co do samego anioła materiał jest szczerze cienki: 天使 jest współczesnym słowem tłumaczeniowym na postać przyniesioną wraz z chrześcijaństwem, rodzimego anioła nie ma, a hasła sennikowego o nim nie ma tym bardziej.

Dwa skojarzenia rozchodzą się tu w przeciwne strony i oba trzeba podać. 「福如东海」 (fú rú dōng hǎi, „szczęście rozległe jak Morze Wschodnie”), połowa zwyczajowego życzenia urodzinowego, czyni z morza miarę pomyślności bez granic. Naprzeciw stoi buddyjskie z pochodzenia 苦海 (kǔ hǎi, „morze goryczy”): samo doczesne istnienie jako ocean, który człowiek próbuje przebyć, ze znaną formułą 「苦海无边，回头是岸」 (kǔ hǎi wú biān, huí tóu shì àn, „morze goryczy jest bezbrzeżne; zawróć, a brzeg jest tuż”). Sen o bezmiarze wody może więc być czytany jako bezgraniczna pomyślność albo bezgraniczna udręka — i materiał ludowy tego nie rozstrzyga; uczciwiej to zostawić, niż dorabiać syntezę.

Chińszczyzna niesie dwa współczesne wyrażenia na obejmowanie nowego stanowiska i nazywają one przeciwne temperaments. 走马上任 (zǒu mǎ shàng rèn), „galopem na urząd”, to stojący czasownik na przybycie żwawe i natychmiastowe rozpoczęcie — ton neutralny albo przychylny. 新官上任三把火 (xīn guān shàng rèn sān bǎ huǒ), „nowy urzędnik zapala trzy ogniska, obejmując urząd”, nazywa wybuch początkowego zapału — często reformy albo egzekwowanie wstrzymane za poprzednika. Powiedzenie jest opisowe, nie pochwalne: trzy ognie płoną gorąco i nie zawsze są utrzymane — i to też należy do frazy.

Klasyczna tradycja chińska nie ma materiału sennego o flamingach. Współczesna chińska nazwa ptaka 火烈鸟 (huǒ liè niǎo, „ptak ognistego żaru”) jest nowoczesnym ukuciem — opisowym raczej niż klasycznym — i nie niesie hasła kompilacji. Tradycyjna chińska ornitologia i odczytanie senne centrują się na rodzimych ptakach wodnych — żurawiach (鹤), bocianach (鹳), czaplach (鹭) — a flaming, który nie jest rodzimy dla Chin, jest nieobecny w materiale, który te ptaki zajmują.

Rejestr sennikowy najpierw — ludowe senniki podają odczytania tej postaci: wspinanie się po drabinie lub schodach — awans; wznoszenie się — wielka pomyślność. To jest właściwe orzeczenie materiału i od niego zaczyna chiński czytelnik. Schody połamane albo zapadające się czytane są w tym rejestrze wprost jako sprawa napotykająca przeszkodę — bez retorycznych odwróceń.

Chińska kultura ludowa ma dla tego doświadczenia gotowe słowo — i już samo to jest informacją: 灵魂出窍 (línghún chū qiào, „dusza wychodzi przez otwór”) to utrwalone, potoczne określenie opuszczania ciała przez duszę; doświadczenie, które ma w języku własną, starą nazwę, nie było w tej kulturze egzotyczne — było znane na tyle, by je nazwać. Za słowem stoi ludowy model duszy, który czyni takie wyjście w ogóle wyobrażalnym: 三魂七魄 (sān hún qī pò, „trzy dusze hun, siedem po”) — człowiek ma według tego modelu dusz kilka, rozmaicie związanych z ciałem i rozmaicie ruchliwych, więc częściowe oddalenie jednej z nich było dla tej wyobraźni rzeczą do pomyślenia, nie skandalem. Wszystko to referuje się tu jako kosmologię ludową — wyobrażenia tradycji, nie twierdzenia tej strony.

Chiński materiał ludowy o mnichu jest substancjalny i biegnie przez konkretną figurę: buddyjskiego mnicha (和尚, héshang), którego miejsce w kulturze chińskiej jest starsze niż bieżąca dynastyczna pamięć i którego figura niesie rzeczywistą wagę w tradycji sennej. Mnich w chińskim śnie nie jest figurą importowaną z obcej ramy religijnej; buddyjski mnich jest częścią kultury, którą śniący dziedziczy.

Klasyczny chiński materiał o zemście nie pochodzi z senników; pochodzi z korpusu etycznego i historycznego i jest podzielony. Dwa stanowiska stają naprzeciw siebie i oba są aktualne.

Chiński materiał ludowy o oddychaniu pod wodą jest cienki — scenariusz jest wyobrażeniowy, a senniki indeksują to, co kompilator widział. Woda niesie znane ludowe skojarzenie z fortuną w ruchu (rejestr wody-bogactwa), a swoboda wewnątrz tego, co zwykle grozi, czyta się przychylnie jako sprawa 逢凶化吉 (féng xiōng huà jí), „spotkać nieszczęście i obrócić je w pomyślność” — współczesne wyrażenie na trudność, która rozwiązuje się przychylnie. Rozszerzenie jest uczciwe i podane jako takie; nie ma odnalezionego hasła na konkretny scenariusz.

Wydra nie jest tutaj zwierzęciem obcym i nie jest w tym materiale nieobecna — jest w kalendarzu przyrodniczym. Wyrażenie 「獭祭鱼」 (tǎ jì yú, „wydra składa ofiarę z ryb”) nazywa pierwszą pentadę okresu 雨水 (yǔshuǐ), Wód Deszczowych, przypadającego mniej więcej w połowie lutego: wydra wyciąga ryby z topniejącej rzeki i układa je rzędem na brzegu, a klasyczni obserwatorzy odczytali ten rząd jako ofiarę wyłożoną przed jedzeniem. Pentada należy do standardowego zestawu 七十二候 (qīshí'èr hòu), siedemdziesięciu dwóch znaków pory roku i jest jedną z najstarszych chińskich zapisanych obserwacji tego zwierzęcia. Wyrażenie zrobiło potem karierę literacką: zaczęło oznaczać pisanie w otoczeniu rozłożonych wokół siebie ksiąg, a poeta tangowski Li Shangyin dostał od niego przydomek za taki właśnie sposób pracy.

Stare senniki pociągu nie znają, ale nie znaczy to, że materiał jest pusty — dziedziczy on rejestr starszego pojazdu: ludowe senniki podają odczytania wozu i jazdy — jazda wozem ku pomyślności; wóz bez kół albo z połamaną osią ku sprawie, która nie ruszy z miejsca; wóz naładowany ku zyskowi — i współcześni interpretatorzy rozciągają te kształty na pociąg jako naturalne przedłużenie: pociąg jadący — sprawy w biegu; stojący albo zepsuty — zastój; pełny i dowieziony — sprawa doprowadzona z naddatkiem. Jest to rozszerzenie starego rejestru i tak się je tu oznacza.

Chiński rejestr ludowy wokół szyi biegnie głównie przez postawę, nie przez sennik. 引颈 (yǐn jǐng), „wyciąganie szyi”, to stojący czasownik na oczekiwanie trzymane w ciele — wyciąganie się, by zobaczyć, co nadchodzi. 引颈期盼 (yǐn jǐng qī pàn) to forma współczesna: to, co robi się, czekając na czyjeś przybycie, a szyja jest miejscem, gdzie tęsknota widać wcześniej niż mowa. Przeciwległa figura jest klasyczna i ostrzejsza: 引颈受戮 (yǐn jǐng shòu lù), „wyciągnąć szyję pod egzekucję” — obraz rezygnacji z oporu wobec kary. Między tymi dwoma idiomami szyja jest albo tym, czym się wyciąga, bo chce się widzieć, albo tym, co się ofiarowuje, bo przestano się bronić.

Studnia była w dawnych Chinach środkiem osady — wokół niej stawiano domy i przy niej wymieniano nowiny — i ludowe senniki podają odczytania tej postaci zgodnie z tą wagą: studnia z wodą czystą — pomyślność domu; czerpanie wody — nadchodzący pożytek; wpadnięcie do studni — znak niepomyślny; a smok schodzący do studni, omówiony przy śnie o smoku, jest w tym rejestrze osobnym, znanym obrazem utraty pozycji. Odczytania referuje się kształtem, jak zawsze — ich wspólny kierunek jest jednak wyraźny: studnia mierzy stan domu, a to, co dzieje się z jej wodą, dzieje się ze sprawami gospodarstwa.

Wbrew pozorom materiał ludowy istnieje tu naprawdę: ludowe senniki podają odczytania tej postaci — i biegną one przeważnie niepomyślnie: postać skarlała albo skrócona czytana bywa ku sprawie umniejszonej — pomniejszeniu, lekceważeniu, przeszkodzie ze strony przeciwnika pozornie słabszego; sen o takiej postaci bywa w tym rejestrze znakiem, że sprawa śniącego utknie na kimś, kogo nikt nie brał poważnie. Odczytania te referuje się kształtem, jak zawsze, i z granicą, którą to hasło stawia wprost: są to wykładnie tradycji o figurze sennej — nie sądy o realnych ludziach, i artykuł żadnych takich sądów nie dokłada.

Ludowe senniki nie mają na zaspanie nic utrwalonego, a powód jest strukturalny: indeksują one zdarzenia i przedmioty widziane we śnie, a nieobudzenie się jest stanem śniącego, nie zdarzeniem wewnątrz snu. Powiedzenie tego wprost jest ściślejsze niż dorabianie hasła przez analogię.

Koala nie ma miejsca w chińskim ludowym materiale sennym i weszła do języka dopiero w okresie nowożytnym, pod dwiema współczesnymi nazwami: opisową 树袋熊 (shùdàixióng), „niedźwiedź drzewny z torbą”, oraz transkrypcją brzmienia 考拉 (kǎolā). Nie ma dla niej tradycyjnego powiedzenia ani hasła sennika.

Ludowy materiał senny indeksuje 鼠 (shǔ), szczura i mysz domów oraz pól, a chomik hodowlany jest przybyszem niedawnym, który pożyczył sobie to słowo, a nie zwierzęciem z własnym hasłem. Chińska nazwa chomika, 仓鼠 (cāngshǔ), znaczy „szczur spichlerzowy” — szczur ze składu, nie szczur z rynsztoka.

Sennikowy materiał o samym cieniu jest w tej tradycji cienki i lepiej to powiedzieć wprost: ludowe senniki podają odczytania tej postaci rzadko i niejednolicie — cień bywa w wyobrażeniach ludowych związany z siłami życiowymi właściciela, przez co jego osłabienie czytane bywa ku osłabieniu, ale są to wątki rozproszone, nie ugruntowane hasło. Właściwe bogactwo leży w języku, który o cieniu mówi trzema utrwalonymi zwrotami — każdy z innej strony. 「形影不离」 (xíng yǐng bù lí, „kształt i cień nierozłączne”) to standardowe określenie bliskości tak ścisłej, że dwoje chodzi jak ciało i jego cień; sen, w którym czyjś cień towarzyszy śniącemu — albo w którym ktoś okazuje się jego cieniem — bywa czytany przez ten zwrot ku więzi najściślejszej z możliwych, z pytaniem, kto w tej parze jest kształtem, a kto cieniem.

Chiński materiał senny indeksuje zwierzęta, które kompilator umiał nazwać i widział, a pumy wśród nich nie ma. Nazwa, jaką ostatecznie otrzymała w chińszczyźnie, 美洲狮 (měizhōushī), znaczy dosłownie „amerykański lew” i zapisuje klasyfikację dokonaną przez zoologów, nie odczytanie dokonane przez wróżbitów: mówi czytelnikowi, kiedy zwierzę weszło do języka, a było to długo po tym, jak spisano ludowe senniki.

Klasyczna tradycja chińska nie rozróżnia kruka od wrony: oba nazywane są 乌 albo 乌鸦 (wū yā), a substancjalny materiał ludowy — krzyk jako zły omen, stojące frazy 乌鸦嘴, 天下乌鸦一般黑, 乌鸦反哺 — należy do krukowatego ogólnie i jest pogłębiony na stronie o wronie. Współczesny chiński termin 渡鸦 (dù yā) jest nowoczesnym ukuciem na kruka jako odróżnionego od wrony i nie niesie niezależnego klasycznego materiału własnego.

Chińszczyzna robi to samo co arabski, tylko innym słowem: 血脉 (xuèmài) to naczynia krwionośne i zarazem linia rodu. Pokrewieństwo mówi w niej dwoma obiegowymi powiedzeniami, oba o więzi, której się nie rozłącza: 「血浓于水」 (xuè nóng yú shuǐ, „krew gęstsza niż woda”) oraz 「打断骨头连着筋」 (dǎ duàn gǔ tou lián zhe jīn, „choćby połamać kość, ścięgno wciąż trzyma”), mówione o krewnych, którzy się pokłócili i wciąż są krewnymi. Ten sam obraz niesie 「一脉相承」 (yī mài xiāng chéng, „przekazane jedną żyłą”), zwyczajne dziś wyrażenie o nieprzerwanej linii przekazu — już nie o krwi, lecz o wszystkim, co idzie ciągiem. To, że dwa niespokrewnione języki umieszczają pochodzenie i naczynia krwionośne w jednym słowie, warto odnotować i nie potrzeba do tego żadnego sennika.

To hasło jest w chińskim materiale najcięższe na całej tej stronie i wymaga staranności. Ludowe senniki podają odczytania tej postaci przeważnie — lecz nie wyłącznie — pomyślne: smok wznoszący się w niebo, jazda na smoku, smok wchodzący do domu albo owijający się wokół śniącego należą do najpomyślniejszych obrazów, jakie ten materiał zna — czytanych ku wyniesieniu, czci i wielkiej pomyślności; a obok nich te same księgi niosą kształty ciemne: smok schodzący do studni — utrata pozycji; smok martwy — niepowodzenie. Za tą drabiną kształtów stoi tło klasyczne, starsze niż jakikolwiek sennik: heksagram Qian z Księgi Przemian (乾卦, qián guà) prowadzi smoka po szczeblach od 「潜龙勿用」 (qián lóng wù yòng, „ukryty smok jeszcze nie działa”) przez 「飞龙在天」 (fēi lóng zài tiān, „lecący smok na niebie”) po 「亢龙有悔」 (kàng lóng yǒu huǐ, „smok, który wzleciał za wysoko, zazna żalu”) — wznoszenie, pełnia i przekroczenie miary; to z tej drabiny ludowy materiał wziął swoją skalę smoczych obrazów, z ciemnym końcem włącznie. „Przeważnie pomyślny, nie bezwyjątkowo” jest jedynym uczciwym streszczeniem — kto mówi „zawsze”, ten przeinacza materiał.

Leniwiec dotarł do Azji Wschodniej przez nowoczesne ogrody zoologiczne i nie ma miejsca w ludowym materiale sennym, którego zwierzęta są tymi, które kompilator mógł spotkać. Jego chińska nazwa niesie, jak wyżej, sąd przywieziony z zewnątrz, a nie odczytanie rodzime.

Albatros nie ma hasła w chińskim materiale ludowym — nie jest ptakiem tamtych wybrzeży. Ma za to nazwę, która coś mówi: 信天翁 (xìntiānwēng) znaczy, znak po znaku, „starzec, który zdaje się na niebo”. Do tego odczytania nie trzeba żadnego źródła — to po prostu sens tych trzech znaków, i on niesie tu wszystko.

Medycyna chińska ma na to miejsce osobną nazwę: 神阙 (shénquè) to punkt położony w samym pępku i traktowany odrębnie — nie nakłuwa się go, a standardowym zastosowaniem jest moksa nad warstwą soli usypaną w zagłębieniu.

Chiński rejestr ludowy wokół szczęki biegnie przez żywy system odczytań odrębny od senników: 面相 (miànxiàng, fizjognomia) czyta kształt twarzy pod kątem fortuny, a dolna szczęka ma w nim osobną nazwę i osobne odczytanie. 地阁 (dìgé), „pawilon ziemi”, to termin na dolną szczękę i brodę; pełna, dobrze uformowana 地阁 czytana jest jako pomyślna dla fortuny późnego życia i stabilności — tego, co człowiek będzie miał, gdy miną lata środkowe. 天庭 (tiāntíng, „niebiańska sala”) to czoło, czytane dla wczesnego życia; 地阁 jest jego przeciwległym nawiasem. System nie jest interpretacją snów i jego odczytania nie przenoszą się wprost, ale chiński śniący wnoszący szczękę do snu może już nieść fizjognomiczne poczucie, nie zauważając — a sekcja, która o systemie milczy, milczy o realnej cesze języka.

Klasyczny chiński świat nie miał elektryczności i jego senniki nie mają awarii prądu. Miał natomiast bogato obraz lampy, a język ma literacką figurę na światło, które zawodzi: 灯枯油尽 (dēng kū yóu jìn), „lampa usycha, olej się wyczerpuje” (także 油尽灯枯) — współczesny obraz życia albo przedsięwzięcia u kresu. Obraz nie jest wykładnią senną i nie przenosi się na nowoczesną awarię prądu bez ostrożności — lampa gasnąca, bo skończyło się paliwo, to co innego niż awaria całej sieci naraz, a czytanie nowoczesnego scenariusza przez klasyczny obraz byłoby wnioskowaniem, nie tradycją.