Sen o szefie: co oznacza?

Zacząć trzeba od uczciwego przyznania: pracodawca w dzisiejszym, etatowym sensie nie jest kategorią klasyczną, a to, co się na niego rozciąga, jest dwojakie i obie połowy warto podać. Pierwszą jest rejestr władzy — tego, pod czyim rozkazem śniący stoi — którego pełne omówienie niesie hasło o królu i tam należy po nie sięgnąć: przychylność czytana ku awansowi, niezadowolenie ku przestrodze co do własnego postępowania.

Druga połowa jest własna i nie jest przypisem do króla: tradycja ma realną i szczegółową ramę dla samego stosunku najmu, opartą na wzajemnym prawie, a nie na randze. Dobrze znane powiedzenie nakazujące dać najemnikowi zapłatę, zanim wyschnie mu pot, ustawia rejestr dokładnie: pracodawca, który zatrzymuje należność albo poniża, nie jest w tej tradycji jedynie nieprzyjemny, lecz stoi po stronie krzywdy. Sen o niesprawiedliwym przełożonym mieści się więc w rejestrze, który tradycja traktuje poważnie, i nie jest to przepowiednia o żadnym realnym miejscu pracy: rzecz dotyczy figury i tego, co ta figura w wyobraźni znaczy, nie człowieka, który podpisuje umowy.

Uwewnętrzniony sędzia jest tu odczytaniem trafnym, a dochodzi do niego przeniesienie: psychologia analityczna czyta zwierzchnika w pracy jako aktualnego nosiciela starszego odcisku — autorytetu rodzicielskiego albo wczesnoszkolnego, który śniący spotkał najpierw. Właśnie dlatego sny o szefie tak często są nieproporcjonalne do rzeczywistej osoby: reagują na coś starszego, niż jest ich powód. Sam odcisk należy do haseł o ojcu i o nauczycielu; to hasło niesie nosiciela aktualnego — i spostrzeżenie, że sen zwykle interesuje się relacją, nie człowiekiem.

Dwa dalsze rozgałęzienia. Śnić samego siebie jako szefa czyta się ku władzy, którą śniący posiada, a której na jawie nie przyznał sobie na własność — to zwykły ruch szkoły wtedy, gdy wyparta zdolność pojawia się we śnie jako zajmowana, a nie napotykana. A sen o zwolnieniu albo o ocenie czyta się ku uzależnieniu poczucia kompetencji od zewnętrznych werdyktów, co jest czymś innym niż lęk przed utratą posady, choć bywa z nim mylone. Zastrzeżenie obowiązuje w obie strony: postać ze snu pozostaje figurą i nie jest orzeczeniem o żadnym realnym pracodawcy.

Rejestr sennikowy najpierw i jako rozciągnięcie: kształtem, którym dysponują ludowe senniki, jest spotkanie z przełożonym albo urzędnikiem — odczytania mają postać taką, że przychylność urzędnika zapowiada awans, a jego niezadowolenie sprawę wymagającą ostrożności; współcześni interpretatorzy przenoszą to na szefa w pracy. Podajemy z zastrzeżeniem i z zaznaczeniem, że przeniesienie jest współczesne.

Warstwę współczesną niesie tu język. 伴君如伴虎 (bàn jūn rú bàn hǔ, „towarzyszyć władcy to jak towarzyszyć tygrysowi”) jest zwrotem, którego chiński czytelnik spodziewa się na tej stronie: bliskość władzy jako stała groźba, stosowana dziś nieustannie do przełożonego o zmiennym humorze; tygrys ma na tej stronie własne hasło i tam jest jego pełny rejestr. 顶头上司 (dǐngtóu shàngsi, „przełożony wprost nad głową”) to zwyczajne dzisiejsze określenie bezpośredniego szefa, a obraz czegoś nad głową jest całym rejestrem w jednym słowie.

Najostrzejsze z tych zdań jest przy tym potoczne, nie klasyczne, i warto tę różnicę zaznaczyć: 官大一级压死人 (guān dà yī jí yā sǐ rén, „urzędnik o jeden stopień wyższy przygniata człowieka na śmierć”) mówi, że sama ranga, bez żadnej złej woli, wystarczy, by kogoś rozpłaszczyć. To wyrażenie dla snu o przełożonym, który nie jest okrutny i jest nie do zniesienia. Na sny o zwolnieniu język ma dwa dzisiejsze wyrażenia: 铁饭碗 (tiě fàn wǎn, „żelazna miska ryżu”), czyli posada, której nie da się stłuc, oraz 炒鱿鱼 (chǎo yóuyú, „smażona kalmarnica”), codzienne słowo na wylanie z pracy — zwijający się na patelni kalmar czytany jest jako zwinięta pościel, którą zwolniony wynosi ze sobą; to wyjaśnienie podaje się powszechnie i prawdopodobnie jest trafne, ale podajemy je jako wyjaśnienie zwyczajowe, nie jako fakt ustalony.