Sen o zapadlisku: co oznacza ten sen?

Korpus islamski wcale tu nie milczy. Ziemia pochłaniająca to, co na niej stoi, jest nazwaną kategorią koraniczną — khasf — i występuje zarówno jako zdarzenie, jak i jako stała przestroga. Karun, którego skarbiec był tak ciężki, że same klucze obarczały gromadę silnych ludzi, zostaje wraz z domem pochłonięty przez ziemię; tekst pyta też wprost, czy bezpieczni czują się pewni, że ziemia nie zostanie sprawiona, by ich pochłonęła. Motyw ten należy również do znaków ostatecznych tej tradycji.

Kierunek odczytania jest więc znacznie mocniejszy niż analogia i zarazem bardziej szczegółowy: ustępujący grunt wiąże się w tej tradycji z fałszywym poczuciem bezpieczeństwa, a zwłaszcza z bezpieczeństwem opartym na zgromadzonym majątku. To co innego niż ogólne wezwanie do sprawdzenia własnych fundamentów — mówi, na czym fundament był oparty.

Osobno stoi rzecz, o której łatwo zapomnieć przy obrazie tak groźnym: tradycja nie traktuje przerażającego snu jako wyroku na śniącego, a jej własne zalecenie dla kogoś, kogo sen zaniepokoił, jest praktyczne — szukać schronienia u Boga, obrócić się na drugi bok i snu nie opowiadać. To poświadczona wskazówka i stoi obok narracji o karze, nie pod nią.

Wyróżniającym faktem fizycznym zapadliska jest to, że pustka istniała wcześniej. Psychologia analityczna czyta załamanie tak samo — jako wyjście na powierzchnię długiego procesu, a nie jako przybycie nagłej przyczyny — więc zapadlisko jest jej własnym ujęciem katastrofy oddanym w geologii.

Bezpośrednio stosuje się tu sen Junga o domu, który wolno przypisać jemu: dom, którego piwnice otwierają się na piwnice starsze, a każda kondygnacja jest kolejną warstwą dziejów psychiki. Zapadlisko jest podłogą tego domu, która ustępuje, a powodem, dla którego może ustąpić, jest to samo, dla którego dom ma piwnice.

Trzecim elementem jest założenie samego „ja”. Grunt bierze ono za oczywistość właśnie dlatego, że go nie bada, a wstrząs w tym śnie — który we wszystkich odczytaniach rozpoznawany jest jako brak ostrzeżenia, nie jako głębokość upadku — ta szkoła przypisuje owemu założeniu, a nie samemu zdarzeniu. Stąd bierze się też różnica względem snu o kopaniu: tam to samo pionowe przejście jest dziełem śniącego, tutaj przydarza mu się bez pytania o zgodę.

Klasyczny rejestr sennikowy jest tu naprawdę cienki i uczciwiej to powiedzieć niż nadrabiać. Pożyteczny materiał leży w dwóch innych miejscach.

Pierwszym jest tradycja wróżb z anomalii, a jest ona ustrojowa, nie oniryczna: trzęsienia ziemi i osunięcia gruntu, 地陷 (dì xiàn), zapisywano w historiach dynastycznych jako 灾异 (zāi yì), zjawiska klęskowe i nadzwyczajne i czytano wobec postępowania władcy i państwa, nie jako prywatne wiadomości dla pojedynczego człowieka. To realna i sprawdzalna cecha tego, jak tradycja obchodzi się z ustępowaniem ziemi, i zarazem powód, dla którego obraz ten niezręcznie mieści się po chińsku w roli osobistej wróżby.

Drugie miejsce jest współczesne i całkowicie jawnie takie. 天坑 (tiān kēng), „niebiańska jama”, to termin geologiczny, a w dzisiejszej chińszczyźnie przede wszystkim metafora przedsięwzięcia, które pochłania pieniądze i czas bez końca — gry, hobby, zakupu. Potoczne czasowniki są tu żywe i całkiem nowe: 「入坑」 (rù kēng) to wpaść w jamę, czyli dać się w coś wciągnąć, 「踩坑」 (cǎi kēng) — nadepnąć na nią, czyli przekonać się o czymś boleśnie na własnej skórze, a 「避坑」 (bì kēng) — omijać ją, korzystając z cudzego doświadczenia. To slang codzienny, nie utrwalone zwroty klasyczne, i tak należy je ważyć. To użycie sprawdzalne w sposób, w jaki żadne hasło sennika tutaj nie byłoby.

Skalę samego obrazu nazywa zwrot 「天塌地陷」 (tiān tā dì xiàn, „niebo się wali, ziemia zapada”), mówiony o przewrocie, który wywraca wszystko. Jego przeciwbiegunem jest 「脚踏实地」 (jiǎo tà shí dì, „stopy na twardej ziemi”), zwyczajna chińska pochwała kogoś, kto pracuje spokojnie i z pewnego oparcia. Język trzyma więc twardość gruntu i jego zawodność jako parę, a sen mieści się między nimi bez potrzeby, by ktokolwiek wydał tu orzeczenie.