Sen o niedźwiedziu: co oznacza?

Uczciwie: niedźwiedź nie należy do mocnych haseł klasycznej islamskiej tradycji interpretacji snów. Tam, gdzie się pojawia, jeden z wątków czyta go jako wroga głupiego albo wiarołomnego — przeciwnika obdarzonego siłą, lecz pozbawionego rozeznania — i tyle o tym wątku wypada powiedzieć: jest obecny, ale nie niesie całego materiału i lepiej nie budować na nim wykładni.

Pewniejsze jest to, co tradycja robi z drapieżnikami w ogóle: zwierzę silne i groźne czytane jest jako człowiek o takich cechach, a wykładnię rozstrzyga przebieg spotkania — czy zwierzę zaatakowało, czy zostało pokonane, czy rozeszło się bez szkody. Niedźwiedź mieści się w tym rejestrze jako siła wielka i trudna do przewidzenia, z którą układać się ciężko; sen o nim czytany jest więc ostrożnie, w stronę przeciwnika, którego temperament jest większym zagrożeniem niż jego plan. Centrum uwagi tej tradycji leży jednak gdzie indziej — przy lwie, wilku i wężu — i rzetelniej jest to przyznać, niż dopisywać niedźwiedziowi rozstrzygnięcia, których korpus nie podaje.

W odczytaniu jungowskim niedźwiedź należy do groźnego oblicza Wielkiej Matki: opiekuńczej potęgi, która rani to, co zagraża temu, co kocha. Wielka Matka jest archetypem, który jako pojęcie rzeczywiście wypracował Jung — samo odczytanie niedźwiedzia jako jej zwierzęcia pozostaje już własnością szkoły, nie jego, i tak należy je podawać. W praktyce pracy ze snem oznacza to pytanie nie „co mi grozi”, lecz „czego ta siła broni” — niedźwiedzica z młodymi jest obrazem miłości, która nie zna proporcji, i sen często dotyczy właśnie kosztów takiej obrony, po którejkolwiek stronie śniący stoi.

Drugi wątek jest cichszy i równie ważny: hibernacja. Niedźwiedź, który zasypia na zimę i żyje z tego, co zgromadził, dostarcza psychice naturalnego obrazu introwersji — zdolności wycofania się, przeżycia z własnych zapasów i powrotu. Sen o śpiącym niedźwiedziu bywa więc czytany jako okres, w którym energia śniącego odeszła do wewnątrz nie dlatego, że jej zabrakło, lecz dlatego, że pracuje w ukryciu. Budzenie takiego niedźwiedzia na siłę — we śnie i poza nim — rzadko kończy się dobrze.

Chiński materiał ma tu zakotwiczenie tekstowe, i to takie, które ta strona już cytuje przy śnie o wężu: scenę wykładania snów z Księgi pieśni (詩經, Shijing), z wiersza Si Gan. Wróżbita odpowiada w niej, że niedźwiedzie zapowiadają narodziny syna — 「維熊維羆，男子之祥」 (wéi xióng wéi pí, nán zǐ zhī xiáng, „niedźwiedź i niedźwiedź brunatny, pomyślny znak dla chłopca”) — tak jak żmija i wąż zapowiadają narodziny córki; pełniejsze omówienie tej sceny znajduje się w artykule o wężu. Z tego właśnie źródła wzięło się utrwalone powinszowanie 「熊罴入梦」 (xióng pí rù mèng, „niedźwiedzie weszły w sen”), składane niegdyś rodzicom na narodziny syna. Trzeba to powiedzieć z całą wyrazistością: referujemy, co utrzymuje tradycja — artykuł nie twierdzi, że sen o niedźwiedziu mówi cokolwiek o rzeczywistej ciąży, jej przebiegu ani o płci dziecka.

Obok tego klasycznego omenu stoi rejestr współczesny, który brzmi zupełnie inaczej: w potocznej, regionalnej chińszczyźnie nazwanie kogoś 熊 (xióng, niedźwiedź) bywa przyganą — mówi o kimś niezaradnym, miękkim, bez charakteru — i to kolokwialne użycie siedzi w poprzek dostojnego omenu z Księgi pieśni. Jak ludowe czytanie snów godzi te dwa rejestry, nie sposób uczciwie rozstrzygnąć; wystarczy wiedzieć, że współczesny chiński czytelnik słyszy oba naraz — i że materiał senny zbudowany jest na rejestrze klasycznym, nie na przygance.