Sen o rozwodzie: co oznacza?

Tradycja islamska traktuje rozwód z powagą właściwą rzeczom dozwolonym i ciężkim naraz: jest on w niej legalny, obwarowany i nieodwracalny w skutkach, których nie podejmuje się lekko — i z tą samą powagą korpus podchodzi do jego sennego obrazu. Istotne jest to, jak szeroko ten materiał czyta samo rozstanie: obrazy oddzielenia odczytywane bywają ku rozstaniu ze sprawą, wspólnikiem, urzędem, nawykiem albo miejscem równie często, jak ku rozstaniu z osobą — talaq we śnie bywa czytany jako odejście od czegoś, z czym śniący był związany, a nie koniecznie od kogoś. Ta szerokość jest uczciwym rdzeniem hasła: sen o rozwodzie pyta w tym materiale, z czym wiążąca więź się kończy, i nie przesądza, że chodzi o małżeństwo.

Granicę trzeba nazwać wprost, tak jak robi to cała ta strona przy hasłach osobowych: żadne z powyższych odczytań nie jest orzeczeniem o rzeczywistym małżeństwie śniącego ani o zamiarach współmałżonka — korpus czyta obrazy, nie akta stanu cywilnego. Interpretatorzy tej tradycji sami zalecają przy tym haśle ostrożność większą niż zwykle, właśnie dlatego, że dotyka ono więzi, o której sen nie ma prawa rozstrzygać; i w tych granicach — rozstanie jako obraz, nie jako wyrok — hasło to jest tu referowane.

Psychologia analityczna wykonuje przy tym śnie swój najbardziej charakterystyczny ruch: przenosi rozwód do wewnątrz. Śniony rozwód czytany bywa jako oddzielenie wewnętrzne — od identyfikacji, która przestała mieścić życie: roli jedynego odpowiedzialnego, wiecznego opiekuna, tego, który zawsze daje radę; od dawnej umowy z samym sobą, zawartej w innych czasach i na inne życie. Postać współmałżonka jest w tym ujęciu nosicielem, nie osobą — bywa figurą animy albo animusa, wewnętrznej strony kontrpłciowej, z którą śniący renegocjuje układ — i dlatego sen o rozwodzie z realnym partnerem może w ogóle nie dotyczyć partnera, lecz tego, co śniący na niego przeniósł.

Dwie rzeczy należy w tym odczytaniu uszanować. Pierwsza: żal. Smutek w takim śnie nie jest pomyłką ani przesadą — wewnętrzne zakończenia są prawdziwymi stratami i psychika odprawia po nich prawdziwą żałobę; sen, w którym śniący płacze przy podpisywaniu papierów, robi dokładnie to, co powinien. Druga: granica prognozy. Szkoła jest z założenia nieprognostyczna i to zdanie musi tu stać osobno — sen o rozwodzie niczego nie przepowiada o realnym związku śniącego i nie jest zaleceniem żadnego kroku; jego pytanie brzmi, z czym wewnątrz siebie śniący się rozstaje, a na to pytanie nie odpowiada się pozwem.

Uczciwość każe zacząć od cienkości: rozwód we współczesnym sensie jest dla ludowych senników słowem zbyt młodym — ich świat znał oddalenie żony i porzucenie, ale hasła o rozwodzie jako procedurze, którą zna dzisiejszy czytelnik, w dawnym materiale nie ma, i lepiej to powiedzieć, niż je dopisać. To, co tradycja naprawdę niesie, leży w języku rozstań. 「好聚好散」 (hǎo jù hǎo sàn, „dobrze się zejść, dobrze się rozejść”) jest standardową formułą przyzwoitego zakończenia: rozstanie bez wojny, z zachowaniem twarzy i wdzięczności za to, co było — naturalne odczytanie snów o spokojnym, zgodnym rozstaniu: sen próbuje formy, w której koniec nie musi być klęską. Przeciwległy biegun — rozbite lustro, które na powrót staje się okrągłe, obraz rozdzielonej pary odnajdującej się mimo wszystko — omówiony jest przy śnie o lustrze i stamtąd wystarczy go przywołać: chiński materiał trzyma oba kierunki naraz, rozejście i powrót, nie przesądzając żadnego.

Jest wreszcie dokument, który wart jest przywołania dokładnie jako to, czym jest: wśród rękopisów zachowanych w Dunhuangu przetrwały akty polubownego rozstania, a w nich formuła 「一别两宽，各生欢喜」 (yī bié liǎng kuān, gè shēng huānxǐ, „jedno rozstanie, dwie ulgi — niech każde znajdzie radość”). To nie legenda i nie sennik, lecz błogosławieństwo z realnych umów rozwodowych sprzed wieków — świadectwo, że kultura ta umiała pomyśleć koniec małżeństwa jako uwolnienie obu stron, nie jako porażkę jednej. Dla tego hasła jest to rama najuczciwsza z możliwych: sen o rozwodzie czytany bywa w tym materiale ku rozstaniu, które da się przeżyć przyzwoicie — i, jak wszędzie na tej stronie, niczego nie orzeka o rzeczywistym małżeństwie śniącego.