Sen o pieniądzach: co oznacza?

W klasycznej islamskiej tradycji interpretacji snów odczytanie zależy od postaci, jaką przybierają pieniądze, i od tego, w którą stronę się przemieszczają. Pieniądze znalezione albo otrzymane traktowane są tu częściej z ostrożnością niż z radością: nagły, niewyjaśniony majątek we śnie wiąże się raczej z troską, zobowiązaniem albo z czymś, co śniący jest komuś winien.

Oddawanie pieniędzy odczytywane jest zwykle przychylniej niż ich przyjmowanie, a liczenie kojarzy się z rozliczaniem własnych spraw i braniem ich pod rozwagę. Starszy materiał rozróżnia też bilon i pieniądz papierowy, wiążąc drobną monetę z drobnymi, uciążliwymi sprawami. To rozróżnienie dobrze pokazuje logikę całej tej tradycji: nie interesuje jej wysokość sumy, lecz rodzaj i kierunek zobowiązania, które za nią stoi.

W psychologii analitycznej pieniądze czytane są jako energia psychiczna i wartość, a nie jako finanse: chodzi o to, co śniący uważa za warte posiadania i gdzie ulokowane jest jego libido w szerokim, Jungowskim rozumieniu energii psychicznej. Utrata pieniędzy może więc wskazywać na utratę witalności albo poczucia własnej wartości, a nie na stratę materialną.

Gromadzenie i chowanie pieniędzy odczytuje się jako energię wycofaną z życia — trzymaną w zapasie zamiast wydawaną na cokolwiek żywego. Pytanie, które stawia to ujęcie, brzmi: co śniący uznaje za cenne i czy jest to jego własna ocena, czy odziedziczona po kimś innym. Ważne zastrzeżenie: rama jungowska jest z założenia nieprognostyczna, więc nie należy z takiego snu wyprowadzać żadnej zapowiedzi dotyczącej pieniędzy na jawie.

Obrazy bogactwa są w chińskim materiale ludowym gęsto przetkane grą słów i pomyślnymi skojarzeniami, a znaczna część odczytań jest przychylna: pieniądze wiążą się z nadchodzącą pomyślnością. Rozstrzygający bywa kierunek ruchu — przyjmowanie pieniędzy uchodzi za pomyślne, natomiast gubienie ich albo upuszczanie czytane jest jako pomyślność uchodząca, wyciekająca ze spraw śniącego.

Byłoby jednak nieuczciwe przedstawić ten materiał jako jednokierunkowy, bo pokaźna jego część czyta sny o pieniądzach właśnie odwrotnie. Sen o znalezieniu albo podniesieniu pieniędzy bardzo często opatrywany jest w przekazach ludowych wykładnią mówiącą o utracie majątku — a więc dokładnie przeciwną temu, co się we śnie zdarzyło. Jest to przypadek zasady snu odwróconego, znanej jako fanmeng i opisanej przy śnie o śmierci: pewne sny czyta się jako oznaczające swoje przeciwieństwo, a bez tej zasady taka wykładnia wygląda na zwykłą niekonsekwencję. Oba kierunki są w materiale realnie obecne i lepiej pokazać ich napięcie, niż rozstrzygać je na jedną stronę.

Czerwone koperty ludowa wykładnia senna czyta najczęściej wprost: jako majątek albo jako radosne zdarzenie w rodzinie — wesele, narodziny, awans — zwłaszcza wtedy, gdy śniący kopertę otrzymuje. Szczęście dawane i przyjmowane wewnątrz relacji, z którym koperta kojarzy się w życiu codziennym, jest w tym odczytaniu tłem, a nie jego treścią. Pieniądze fałszywe albo podarte tradycyjny rejestr ludowy również orzeka bezpośrednio: jako stratę pieniędzy, jako szkodę albo jako kłótnię. Ostrzeżenie dotyczące umowy lub osoby, która nie jest tym, na kogo wygląda, jest późniejszym rozwinięciem tego obrazu, bliższym naszym czasom niż przekazowi ludowemu. To materiał ludowy, więc szczegóły bywają w różnych przekazach niespójne, ale sama zasada kierunku pozostaje stała.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci: pieniądze rozsypujące się — strata majątku; pieniądze wsunięte za pazuchę — zysk; pieniądze zabrane przez kogoś innego — sprawa, która się nie powiedzie. Rejestr sennikowy trzyma się więc bliżej pierwszego z opisanych wyżej kierunków, choć drugiego nie unieważnia. W samym języku wykładnię przychylną podpiera homofonia: 钱 (qián), pieniądz, brzmi tak samo jak 前 (qián), przód i to, co przed nami, więc pieniądz słyszy się w chińszczyźnie razem z ruchem naprzód. To zbieżność dźwięku, a nie dowód, i tak trzeba ją podać — ale to ona sprawia, że obraz pieniędzy czyta się w tej tradycji jako wypowiedź o widokach, nie tylko o zawartości sakiewki.