Sen o drzwiach: co oznacza?

Klasyczna islamska tradycja interpretacji snów czyta drzwi domu jako jego ochronę i jako miejsce, którym przychodzą ludzie i zaopatrzenie — drzwi otwarte czytane są więc jako dostęp, sposobność albo dom otwarty dla innych, a zamknięte lub zaryglowane jako wstrzymanie. Drzwi, których nie da się otworzyć, czytane są jako sprawa zablokowana, nie jako niebezpieczeństwo. Jeden z nurtów korpusu wiąże drzwi domu z kobietą tego domu — na tej logice, że to przez nią dom jest wchodzony i strzeżony — i podaje się to tutaj jako odczytanie tej tradycji, bez rozwijania go w cokolwiek ogólniejszego.

Ważniejszy od samego przedmiotu jest próg: tym, co tradycja naprawdę czyta, jest przejście i władza nad nim — kto może wejść, kto może wyjść i kto o tym rozstrzyga. Dlatego stan drzwi i to, po której stronie stał śniący, niosą tu więcej niż ich wygląd.

W ujęciu jungowskim drzwi są obrazem progu, a pytanie, które stawiają, jest tym samym, na które odpowiada zachowanie śniącego: kto lub co jest po drugiej stronie i czy drzwi są otwierane, przytrzymywane, czy ktoś do nich puka z zewnątrz. Pukanie słyszane zza drzwi czytane bywa jako treść nieświadoma, która się zgłasza; drzwi, których śniący nie chce otworzyć — jako ta sama treść odrzucona, a nie jako osiągnięte bezpieczeństwo. To rozróżnienie jest w tym ujęciu najważniejsze: zamknięcie drzwi niczego nie kończy, tylko odracza.

Czego to odczytanie świadomie nie rozstrzyga — i nie powinno udawać, że rozstrzyga — to co jest za drzwiami. Właśnie to dopowiadają skojarzenia samego śniącego, nie słownik: ta sama zamknięta klamka może kryć rzecz odkładaną latami albo zwyczajnie cudzą sprawę. Sen podaje próg; co za progiem, wie tylko ten, kto śnił.

To jedno z najgęstszych haseł całego ludowego materiału, jeśli zacząć — jak należy — od rejestru sennikowego. Senniki czytają drzwi po ich stanie, w ciasnym szeregu krótkich haseł: drzwi otwierające się — pomyślność i sprawa idąca naprzód; drzwi otwierające się same z siebie — bardzo pomyślnie; drzwi zamknięte lub zastawione — sprawa, która nie może ruszyć; drzwi wyłamane lub zniszczone — dom się rozpada; nowe drzwi — nowe przedsięwzięcie albo nowy dom. Ta gęstość jest cechą źródła i warto ją pokazać: o odczytaniu rozstrzyga stan drzwi, hasło po haśle.

Słownictwo idzie za tym jako skojarzenie: na 门 (mén, brama, drzwi) zbudowane są 门第 (mén dì) i 门风 (mén fēng) — pozycja rodziny i jej obyczaj; 「门当户对」 (mén dāng hù duì) mówi o małżeństwie równych sobie domów; 「门可罗雀」 (mén kě luó què, „u drzwi można łapać wróble w sieci”) — o domu, do którego nikt już nie przychodzi; 「开门红」 (kāi mén hóng, „otworzyć drzwi na czerwono”) — o pomyślnym początku. Skojarzenia biegną więc ku domowi i rodzinie — ale sennik czyta drzwi i domowo, i osobiście: ten sam szereg haseł ma dom rozpadający się od wyłamanych drzwi i dobrą nowinę przychodzącą przez otwierające się drzwi do jednego człowieka. Nie należy zawężać tego obrazu do samego gospodarstwa.