Sen o oknie: co oznacza?

Uczciwość każe zacząć od proporcji: okno nie jest w klasycznym korpusie hasłem rozbudowanym. Dom — omówiony na tej stronie osobno — czytany bywa ku samemu śniącemu i jego sprawom, a otwory domu, przez które wchodzą światło i powietrze, ku jego uldze i łatwości; okno jasne i otwarte bywa więc czytane przychylnie, jako przestronność w sprawach, a zasłonięte lub ciasne — ku sprawom przyduszonym. Więcej niż te dwie klauzule trudno z tego materiału odpowiedzialnie wyprowadzić, i lepiej tę cienkość przyznać, niż zapisywać ją wykładniami, których korpus nie niesie.

Cienkość ma zresztą swoje wytłumaczenie i ono jest tu właściwą treścią: uwaga tej tradycji leży przy drzwiach — wejściu, jego straży i tym, kto ma prawo przekroczyć próg — bo to drzwi rozstrzygają o dostępie do domu, a więc i do spraw śniącego. Okno, które niczego nie wpuszcza prócz światła i spojrzenia, było dla tego materiału drugorzędne. Czytelnik, który szuka islamskiej wykładni okna, powinien więc usłyszeć przede wszystkim to odesłanie: rejestr przejścia i kontroli dostępu jest omówiony przy śnie o drzwiach, a okno zostaje w tym korpusie tym, czym było w domu — otworem ulgi, nie bramą.

Dla psychologii analitycznej okno jest tym, czym drzwi nie są, i właśnie ten kontrast niesie całe hasło: drzwi są przejściem, okno — widzeniem bez przejścia. Przez okno można wiedzieć, nie wchodząc; być widzianym, nie będąc dosięgniętym; uczestniczyć wzrokiem w czymś, w czym nie uczestniczy się ciałem. Sen wybiera okno zamiast drzwi nieprzypadkowo: mówi wtedy o relacji poznawczej, nie sprawczej — śniący widzi jakąś sprawę, osobę albo wersję życia wyraźnie, ale ze swojego miejsca nie może albo nie chce do niej przejść. Szyba jest w tym obrazie uczciwa: nie kłamie, że dzieli — dzieli przezroczyście.

Kierunek spojrzenia różnicuje sen mocniej niż cokolwiek innego. Śniący wewnątrz, patrzący na zewnątrz, jest w pozycji zamknięcia z widokiem: życie, którego pragnie, toczy się po drugiej stronie, a jego miejsce jest bezpieczne i ciasne naraz. Śniący na zewnątrz, zaglądający do środka, jest w pozycji wykluczenia: ciepło i światło należą do innych, on stoi w zimnym. A okno otwarte, przy którym nikogo nie ma, czyta szkoła najciekawiej: dostęp już istnieje — granica została uchylona, zaproszenie wisi w powietrzu — tylko nikt jeszcze do niego nie podszedł; sen taki bywa obrazem możliwości, która czeka na zauważenie dłużej, niż będzie czekać. Burza oglądana zza szyby, omówiona przy śnie o burzy, jest szczególnym przypadkiem tego samego układu: własne uczucie widziane z miejsca, którego ono nie sięga.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci oszczędnie — okno jasne i otwarte ku sprawom, które się przewietrzają, zamknięte ku sprawom stęchłym — i jak zawsze referuje się je kształtem. Właściwy materiał leży w języku, a ten zbudowany jest na fakcie, o którym zachodni czytelnik zwykle nie wie: okna tradycyjnego chińskiego domu nie były szklone, lecz klejone papierem. Stąd 「窗户纸一点就破」 (chuānghu zhǐ yī diǎn jiù pò, „papier w oknie pęka od jednego dotknięcia”) — utrwalone określenie tajemnicy poliszynela: sprawy, którą wszyscy znają, a której nikt nie nazywa, bo trzyma ją już tylko cienka błona umowy; wystarczy jedno tknięcie palcem. Sen o pękającej szybie albo naddartym oknie czytany bywa przez ten zwrot ku sprawie, która jest o jeden gest od wyjścia na jaw — i sen pyta, czyj palec ją przebije.

Drugi zwrot otwiera nie okno, lecz świetlik w dachu: 「打开天窗说亮话」 (dǎkāi tiānchuāng shuō liànghuà, „otworzyć okno w dachu i mówić jasne słowa”) — rozmawiać bez osłon, wpuścić światło w to, co dotąd mówiło się półgłosem. Sen, w którym okno zostaje otwarte na oścież — zwłaszcza po długiej duchocie — ma w tym zwrocie swoje odczytanie: przyszła pora na rozmowę wprost, na jasne słowa tam, gdzie krążyły aluzje. Oba zwroty mówią w gruncie rzeczy o tym samym, o czym całe to hasło: okno jest w tym materiale granicą jawności — cienką, przezroczystą i łatwą do przebicia — a sen o nim pyta, co w życiu śniącego trzyma się już tylko na papierze.