Sen o morderstwie: co oznacza?

Sama tradycja przypisuje tej sprawie powagę znaczną: bezprawne odebranie życia należy w niej do najcięższych krzywd, a jej własne sformułowanie tej zasady — że kto zabija jedną duszę, jakby zabił wszystkich ludzi — znajduje się w surze al-Mā'ida, wymienionej wyłącznie z nazwy. Pierwsze zabójstwo, Kabila i Habila, należy do tej samej sury; wątek kruka uczącego pochówku niesie hasło o kruku.

Rejestr korpusu podajemy z zastrzeżeniem i trzeba zacząć od tego, czego on nie robi: tradycja nie czyta snu o zabijaniu jako zapowiedzi śmierci. Niektóre nurty czytają śniącego jako zabijającego ku przewadze w sprawie albo ku doprowadzeniu czegoś do wymuszonego końca; inne — ku krzywdzie wyrządzonej temu, kto został zabity. Nurty naprawdę się różnią, więc zastrzegamy, zamiast wybierać. Bycie zabitym łączy się z odczytaniem zmiany stanu, które niesie hasło o śmierci; odsyłamy tam. Zastosowanie ma tu wreszcie klasyczna kategoria snu niepokojącego — takiego, o którym tradycja poleca nie opowiadać i wedle którego nie należy postępować; to samo, po co sięga hasło o zderzeniu pojazdów.

To odczytanie prowadzi całą stronę. Psychologia analityczna czyta to, co zostaje zabite, jako treść psychiki — utożsamienie, rolę, postawę, dawną formę jakiejś relacji. Rozróżnienie wobec hasła o śmierci jest przy tym proste i warto je postawić wprost: śmierć jest końcem, który się zdarza, a morderstwo jest końcem ze sprawcą. Sen wskazał kogoś odpowiedzialnego i to wskazanie jest właściwym odczytaniem. Bójka należy do hasła o walce, a skala do hasła o wojnie; to hasło niesie koniec zamierzony.

Trzy rozgałęzienia. Bycie zabitym czyta się ku ja przytłoczonemu treścią, której nie umie pomieścić. Zabicie znanej postaci czyta się ku tej postaci jako nosicielowi — i tutaj, bez żadnego zastrzeżenia, stoi zdanie ochronne: sen nie jest życzeniem wobec tej osoby, a psychologia analityczna nie czyta go w ten sposób. Zabicie postaci cienia jest zaś klasycznym obrazem ostrzegawczym tej szkoły — hasło o cieniu niesie to szerzej: to, co zabite we śnie, wraca, ponieważ psychika nie pozbywa się swoich treści siłą. Jest to zarazem najpożyteczniejsza rzecz, jaką ta strona może powiedzieć przestraszonemu czytelnikowi, i da się ją rozwinąć przez enantiodromię — pojęcie rzeczywiście Jungowskie — wedle której to, co stłumione przemocą, wraca zwykle jako własne przeciwieństwo. Warto wreszcie powiedzieć w idiomie samej szkoły: wściekłość we śnie jest informacją o wielkości uczucia, nie o zamiarze — sen podaje rozmiar czegoś, do czego śniący się nie przyznał, i nie niesie żadnej implikacji co do działania.

Rejestr sennikowy najpierw, z zastrzeżeniem i z zastrzeżeniem w obie strony, bo materiał naprawdę biegnie w obie. Kształty z zabijaniem występują w ludowych księgach: część czytana jest ku sprawie rozstrzygniętej siłą albo ku przeszkodzie usuniętej, część ku klęsce i rozlewowi krwi. Trzeba przy tym powiedzieć, że połowa pomyślna jest w tym materiale większa i bardziej zwyczajna, niż podpowiadałby europejski odruch — chiński czytelnik, który to sprawdzi, natrafi na nią od razu — a połowa złowieszcza nie jest całym rejestrem. Referujemy kształtem, bez podawania wydania.

Krąży przy tym wykładnia, wedle której chińska tradycja ludowa czyta morderstwo zgodnie z zasadą odwrócenia, niekiedy nawet jako zapowiedź przedłużenia życia. Materiał jest wyraźnie podzielony i takiego jednomyślnego wyroku nie ma; pomyślne kształty podajemy jako niektóre kształty, nigdy jako to odczytanie. Potoczne powiedzenie, że sny są odwrotne, jest zaś tym, co ludzie mówią sobie nawzajem po złym śnie — pocieszeniem, nie orzeczeniem ksiąg; wyłożono to przy śnie o zderzeniu pojazdów. Formułę o klęsce rozlewu krwi wymieniamy zaś tylko z nazwy, bo do niej myśl ludowego czytelnika biegnie najpierw — jej wykładnię niesie hasło o krwi.

Z języka bierzemy dwa zwroty i jeden zamykający. 冤有头，债有主 (yuān yǒu tóu, zhài yǒu zhǔ, „krzywda ma sprawcę, dług ma właściciela”) to ludowa logika, wedle której śmierć niesprawiedliwa wydaje niespokojnego ducha — przejście do hasła o duchu. Zwrot ten trzeba jednak zawęzić: pasuje do snów o zabijaniu niosących krzywdę, zemstę albo nierozliczony rachunek, a nie do snu, który jest po prostu o presji albo o wściekłości i w którym nikt nie został skrzywdzony. Zwrot o zabiciu kury dla przestrogi małpy, wyłożony przy śnie o małpie, wolno przywołać wyłącznie wtedy, gdy sam sen wystawia zabójstwo jako ostrzeżenie dla patrzących — świadkowie, widownia, dowód wykładany komuś innemu; bez tego warunku byłby naciąganiem. Zamknąć zaś należy na 放下屠刀，立地成佛 (fàng xià tú dāo, lì dì chéng fó, „odłóż rzeźnicki nóż, a staniesz się Buddą na tym samym miejscu”) — obrazie uwolnienia dostępnego w każdej chwili. Trzeba przy tym oznaczyć, czym on jest: to formuła pocieszenia i napomnienia moralnego, rzecz, którą ludowe senniki kładą na końcu strasznego hasła, a nie odczytanie snu.