Sen o porwaniu: co oznacza?

Niewola jest w tym korpusie poświadczona naprawdę: czyta się ją pod hasłem jeńca, asr, oraz przez obrazy więzów. Klasyczna literatura interpretacyjna niesie tu rozróżnienie, które nie jest oczywiste — pęta na nogach, qajd, czytane bywają przychylnie, jako wytrwałość w religii, z uzasadnieniem, że powstrzymują ruch ku złemu, natomiast obręcz albo kajdany na szyi, ghull, czytane są nieprzychylnie. Śniący skrępowany nie jest więc w tej tradycji z automatu śniącym ostrzeżonym; rozstrzyga to, gdzie więzy siedzą. Podajemy tę konwencję jako powszechnie powtarzaną w kompendiach, nie jako rzecz, którą sprawdziliśmy w arabskim.

Najważniejsze jest jednak co innego. Centralny tekst tej tradycji o snach jest zarazem opowieścią o uprowadzeniu. Józef zostaje zabrany przez braci, wrzucony do studni, sprzedany, wywieziony do obcego kraju i uwięziony — a sura, która to opowiada, jest głównym miejscem, w którym Koran zajmuje się interpretacją snów. W tej tradycji zabranie wbrew woli jest więc opowiedziane jako początek wywyższenia, a nie jako koniec, i to przez najbardziej autorytatywną narrację o snach, jaką ona ma.

Ucieczka i uwolnienie czytane są zaś przez faradż — ulgę, otwarcie wyjścia z ciasnoty — a jest to w tej tradycji nazwana kategoria, nie ogólnikowy optymizm.

Motyw uprowadzenia ma w tej szkole konkretne wzmocnienie mitologiczne i jest ono naprawdę jej: Kora, czyli Persefona uniesiona do świata podziemnego, opracowana przez Junga wspólnie z Karlem Kerényim w ich pracy o mitologii. Odczytanie nie mówi, że porwanie jest pomyślne — mówi, że pochwycenie jest inicjacyjne: dziewczyna zostaje zabrana ze świata, który zna, i wraca jako władczyni świata, o którego istnieniu nie wiedziała, a szkoła czyta ten wzorzec jako stosunek „ja” do dziedziny, nad którą nie ma władzy.

Drugim odczytaniem tego samego motywu jest kompleks autonomiczny — Jungowskie obstawanie przy tym, że kompleksy zachowują się jak niezależni sprawcy z własną wolą, tak że „ja” doświadcza bycia przegłosowanym, a nie przekonanym. To właśnie stąd bierze się w tym śnie brak negocjacji.

Oba odczytania trzymane są naraz i żadne nie unieważnia drugiego: sen jest snem o bezsilności, a odczytanie bezsilności brzmi w tej szkole tak, że nadchodzi coś, na co „ja” nie ma procedury.

Rejestr sennikowy jest tu cienki i referujemy go krótko: odczytania w rodzaju bycia pochwyconym albo skrępowanym przez innych prowadzą ku sprawie, w której swoboda działania jest ograniczona. Osobno i całkiem współcześnie: uprowadzenie dziecka i handel ludźmi są w Chinach realnym i silnym lękiem społecznym, nowoczesnym, nie klasycznym, a część grozy tego snu przychodzi właśnie stamtąd — powiedzenie tego jest ścisłe.

Materiałem naprawdę ludowo-religijnym jest natomiast bycie zabranym po kogoś. W wierzeniach powszechnych zmarłych zabierają posłańcy zaświatów: 黑白无常 (Hēi Bái Wúcháng), Czarna i Biała Nietrwałość, para wysłanników przychodzących z hakiem i łańcuchem, a o duszy mówi się, że zostaje wyhaczona: 勾魂 (gōu hún). To chiński obraz człowieka zabieranego wbrew woli i jest to poświadczona religijność ludowa, nie idiom. Żadne obiegowe odczytanie snu nie mówi, że sen o byciu zabranym wróży śmierć, i podajemy to wierzenie jako wierzenie. Dostarcza ono rejestru, jakim chiński śniący dysponuje wobec bycia zabranym: to zabranie przez władzę, z której wezwaniem się nie dyskutuje, a nie porwanie dla okupu — a rejestr nie jest orzeczeniem. Samo „wyhaczenie duszy” bywa zresztą zwykłą przenośnią o kimś oczarowanym, więc sens religijny nie ma tego słowa na wyłączność.

Na sam czyn poddania się język ma zwrot 「束手就擒」 (shù shǒu jiù qín, „związać ręce i dać się pojmać”), mówiony o poddaniu się bez oporu. Stan, który po tym zostaje, opisuje zaś 「身不由己」 (shēn bù yóu jǐ, „ciało nie na własne rozkazy”) — i to jest zwrot, po który chiński śniący sięgnąłby, opisując, jak ten sen się czuło. Opisują one stan, a nie wróżą niczego.