Łopata we śnie: znaczenie i interpretacja

Łopata jest narzędziem, a korpus czyta tu czynność, nie sprzęt: kopanie. Dwa kształty są poświadczone. Kopanie studni czytane jest ku pożytkowi, z którego korzystają inni — otwarte źródło, a nie zrobiona dziura — i mieści się wśród pomyślnych odczytań pracy o odroczonym plonie. Kopanie w ziemi za tym, co ukryte, prowadzi ku szukaniu utrzymania tam, gdzie zwrot nie jest na początku widoczny, co jest w tej tradycji nawykowym sposobem czytania wysiłku włożonego w niewidoczny wynik.

Naprzeciw stoi przysłowie obiegowe we wszystkich językach tej tradycji: kto kopie dół pod bratem, sam weń wpada. Krąży szeroko i bywa powtarzane, jakby było hadisem; jego przypisanie jest wśród uczonych tej tradycji sporne, a więc jest to przysłowie, nie przekaz od Proroka — i niesie moralne ostrze, jakie kopanie ma tu w ogóle: dół kopany w ukryciu jest kopany przeciw komuś.

Biegun zasypywania nie jest natomiast prostym przeciwieństwem odkrywania, bo zakrywanie jest w tej tradycji podwójne. Satr, czyli przykrycie cudzej przewiny, której obnażanie nie jest niczyją sprawą, jest cnotą z własną, dobrze znaną obietnicą, że kto zakrywa wiernego, sam zostanie zakryty. Zatajenie tego, co komuś naprawdę się należy, cnotą nie jest. Śniący zasypujący dół robi więc w tych kategoriach jedną z dwóch przeciwnych rzeczy, a rozstrzyga wyłącznie to, czy zakrywane należy do kogoś innego.

Przenośnia wykopalisk dla umysłu należy do Freuda, który porównywał pracę analityka do archeologa odsłaniającego zasypane miasto warstwa po warstwie, i to przypisanie jest ścisłe: to jego figura, nie Junga. Własne stanowisko Junga było takie, że nieświadomość nie jest wyłącznie zagrzebaną przeszłością do wydobycia — utrzymywał, że sny mają także funkcję prospektywną i szkicują to, co się jeszcze nie wydarzyło. Psychika traktowana wyłącznie jako stanowisko wykopaliskowe jest więc czytana w połowie swojego zakresu, a łopata jest tym miejscem, w którym założycielska przenośnia tej dziedziny okazuje się widocznie niepełna.

Tym, co łopata wnosi ściśle, jest rozmyślność. Kopanie jest pracą samego „ja”: śniący wybiera grunt, głębokość i moment. To dokładne przeciwieństwo zapadliska, gdzie to samo pionowe przejście przydarza się śniącemu bez jego zgody, a różnica między zejściem szukanym a zejściem doznanym jest w tej szkole rozróżnieniem realnym. Zakopywanie czytane jest w tym samym duchu jako świadome wycofanie energii z jakiejś treści, a nie jako wyparcie, i różnica ma znaczenie praktyczne: o tym, co zakopano rozmyślnie, wiadomo, że tam jest, i ta sama ręka może to odkopać.

Ruszenie ziemi nie jest w chińskiej praktyce ludowej czynnością obojętną. 动土 (dòng tǔ), „poruszyć ziemię”, jest kategorią, o której tradycyjny almanach orzeka wprost, oznaczając dni jako odpowiednie albo przeciwnie, jako takie, w których należy tego unikać; budowa i prace przy grobach czekają na dzień dozwolony. To praktyka żywa i sprawdzalna, a nie orzeczenie sennika.

Stoi za nią 太岁 (Tài Suì), bóstwo gwiazdy roku, którego położenie w cyklu wyznacza kierunek, w którym ziemi się nie narusza. Stąd w pełni utrwalony zwrot 「太岁头上动土」 (tài suì tóu shàng dòng tǔ, „ruszać ziemię na głowie Tai Sui”), mówiony o kimś, kto zaczepia potęgę, której zaczepiać nie powinien. To powiedzenie o zuchwalstwie i o randze, nie o snach. Skojarzeniem, po które chiński czytelnik sięga najpierw na widok kopania, jest zaś 「挖墙脚」 (wā qiáng jiǎo, „podkopywać fundament muru”): podminowywanie cudzej podstawy albo odbijanie komuś bliskiej osoby. Również ono jest tym, co język wiąże z kopaniem w niewłaściwym miejscu, a nie wykładnią snu.

Słownictwo fengshui jest tu realne: pomyślność miejsca opisuje się jako biegnącą wzdłuż 龙脉 (lóngmài), „żyły smoka”, a przekopanie takiej żyły bywa ludowym wytłumaczeniem, dlaczego jakiemuś miejscu przestało się wieść. To wierzenie i słownik, nie hasło sennika. Biegun grzebania ma własne powiedzenie pogrzebowe: 「入土为安」 (rù tǔ wéi ān, „wejść w ziemię znaczy zaznać spokoju”) — mówi ono o godnym pochówku zmarłego i nie orzeka niczego o śnie, w którym się coś zakopuje. Sam rejestr sennikowy referujemy kształtem: kopać ziemię i coś z niej dobyć prowadzi ku zyskowi przychodzącemu przez pracę.