Sen o pociągu: co oznacza?

Pociąg jest przedmiotem nowożytnym i klasyczny korpus go nie zna — jak przy telefonie i samolocie, wszystko, co ta strona może tu podać, jest rozszerzeniem starszego rejestru i tak należy to ważyć. Rejestrem właściwym jest podróż i jej środki: droga czytana bywa ku biegowi spraw śniącego, wierzchowiec i karawana ku temu, co go niesie — środek pewny ku przejściu bezpiecznemu, uszkodzony ku sprawie, która utknie w drodze. Pociąg wchodzi w ten rejestr z własnym rysem: jest środkiem wspólnym i związanym z drogą żelazną — jedzie się nim tam, dokąd prowadzą tory, w towarzystwie, którego się nie wybiera, według czasu, którego się nie ustala.

W granicach rozszerzenia czyta się więc: pociąg złapany i jadący spokojnie — sprawa na dobrej drodze i we właściwym czasie; pociąg zatrzymany w polu — sprawa wstrzymana siłami, na które śniący nie ma wpływu; wykolejenie — przedsięwzięcie gwałtownie wypadające z ram, w których tylko mogło się toczyć. Karawana miała przewodnika i rozkład postojów — ta analogia jest najbliższa, jaką stary materiał daje: sen o pociągu pyta w tym rejestrze, czy droga, którą śniący jedzie cudzym staraniem i cudzym rozkładem, prowadzi tam, dokąd on sam chce dotrzeć. To logika korpusu, nie jego hasło — i ta granica należy do rzetelnego odczytania.

Psychologia analityczna ustawia pociąg dwoma kontrastami. Wobec samochodu — omówionego na tej stronie osobno — pytanie brzmi nie „kto prowadzi”, lecz „kto położył tory”: samochodem śniący kieruje sam, pociąg jedzie po szynach, które ktoś zaprojektował na długo przed jego biletem. Pociąg jest przez to obrazem życia toczącego się w ramach ustanowionych przez innych: ścieżki zawodowej z jej szczeblami, biografii z jej rozkładowymi stacjami — szkoła, praca, rodzina, emerytura — jazdy realnej i szybkiej, ale po cudzym projekcie. Sen o pociągu pyta, czy trasa, którą śniący jedzie, została przez niego kiedykolwiek wybrana — czy tylko zastana; a spóźnienie na pociąg należy do rejestru spóźnienia, omówionego osobno, i tu wystarczy jedna klauzula.

Drugi kontrast dotyczy towarzystwa: wagon jest losem dzielonym z obcymi. Nikt z jadących nie wybrał współpasażerów, a wszyscy jadą tym samym torem — i sen o wspólnym przedziale czyta się jako obraz wspólnoty niewybranej: pokolenia, instytucji, miasta, których trasa jest wspólna, choć bilety osobne. Stacje są w tym materiale punktami przesiadki między etapami — miejscami, w których wysiąść wolno, ale tylko tam, gdzie zatrzymuje się pociąg: obraz zmian możliwych wyłącznie w wyznaczonych oknach. Wykolejenie zaś jest w tym ujęciu gwałtownym końcem ramy: sprawa, która mogła istnieć tylko w swoich szynach, opuszcza je — z całą energią, którą w nich nabrała. Całość jest amplifikacją współczesnego przedmiotu w ramach szkoły — pociąg nie ma stuletnich wykładni, ma strukturę, którą szkoła umie czytać.

Stare senniki pociągu nie znają, ale nie znaczy to, że materiał jest pusty — dziedziczy on rejestr starszego pojazdu: ludowe senniki podają odczytania wozu i jazdy — jazda wozem ku pomyślności; wóz bez kół albo z połamaną osią ku sprawie, która nie ruszy z miejsca; wóz naładowany ku zyskowi — i współcześni interpretatorzy rozciągają te kształty na pociąg jako naturalne przedłużenie: pociąg jadący — sprawy w biegu; stojący albo zepsuty — zastój; pełny i dowieziony — sprawa doprowadzona z naddatkiem. Jest to rozszerzenie starego rejestru i tak się je tu oznacza.

Najżywsze skojarzenie tego hasła jest jednak współczesne i trzeba je podać, bo słyszy je każdy dzisiejszy użytkownik chińszczyzny: 出轨 (chū guǐ, „zejść z szyn”) znaczy dosłownie wykolejenie — a w mowie potocznej zdradę małżeńską; to standardowe, codzienne słowo na romans. Sen o wykolejeniu niesie więc dla chińskiego ucha podwójne dno: plan wypadający z ram i wierność schodząca z toru naraz. Ta strona podaje to wyłącznie jako skojarzenie językowe — sen o wykolejonym pociągu niczego nie orzeka o niczyjej wierności ani o żadnym realnym związku — a rejestr samej zdrady omówiony jest osobno, przy śnie o zdradzie. Dwa młodsze zwroty domykają hasło: 「火车跑得快，全靠车头带」 („pociąg biegnie szybko, bo ciągnie go lokomotywa”) — powiedzenie współczesne i tak oznaczane — czyta sny o lokomotywie ku przewodzeniu: sprawa idzie tak, jak prowadzi ją ten na przedzie; a 开倒车 (kāi dàochē, „jechać wstecz”) jest potocznym słowem na cofanie się do przezwyciężonych porządków — naturalne odczytanie snu o pociągu jadącym do tyłu: coś w życiu śniącego zawraca ku temu, co miało być już za nim.