Sen o zdradzie: co oznacza?

Uczciwość i powaga muszą tu iść razem. Klasyczny korpus tej tradycji nie oferuje rejestru „ten sen znaczy, że współmałżonek zdradza” — a jej własna etyka przecina taką pokusę z drugiej strony: nieudowodnione oskarżenie o niewierność jest w tym prawie przewiną ogromnej wagi, więc tradycja, która tak strzeże cudzej czci, nie czyni ze snu poszlaki. Trzeba to powiedzieć wprost: wewnątrz tej tradycji sen o zdradzie nie jest licencją na podejrzenie — i kto szuka w tym haśle potwierdzenia swoich obaw, temu ta tradycja go odmawia.

Co korpus rzeczywiście czyta, to zdradę własną: sen, w którym to śniący łamie wierność, bywa odczytywany szerzej, ku naruszeniu zaufania w ogóle — w umowach, powiernictwie, danym słowie — jako pytanie o rzetelność śniącego w jego sprawach, niekoniecznie małżeńskich. Ten wątek podajemy z ostrożnością należną parafrazie materiału, ale jego kierunek jest wymowny: tradycja obraca sen o zdradzie ku sumieniu śniącego, nie ku śledztwu przeciw komukolwiek.

To hasło jest jednym z tych, w których odczytanie szkoły naprawdę pomaga wstrząśniętemu śniącemu. Psychologia analityczna pracuje ze snem o zdradzie jako z materiałem własnym śniącego: uwaga, pragnienie albo żywotność przesuwają się w nowe miejsce, a postać partnera i postać trzecia rozgrywają ten ruch na scenie snu. Rama projekcji — anima i animus są rzeczywiście pojęciami Junga — mówi, że figury snu niosą treści śniącego: partner we śnie jest nosicielem tego, co śniący w związku ulokował, osoba trzecia — tego, czego mu brakuje albo co w sobie zaniedbał; werdyktem o rzeczywistym człowieku nie jest żadna z nich.

Praktyczne pytania idą stąd: jeśli śniący zdradzał — czego szukała ta wyśniona swoboda, jakiej części życia jest za mało; jeśli był zdradzany — gdzie w nim samym mieszka lęk przed utratą i czy ma on oparcie w związku, czy w starszej historii. Zdanie strażnicze tego artykułu należy do tej sekcji tak samo jak do pozostałych: sen o zdradzie jest obrazem wewnętrznego ruchu, nie doniesieniem o cudzym postępku — i praca z nim zaczyna się dokładnie w chwili, gdy przestaje się go czytać jako dowód.

Język jest tu bogaty, a odczytania muszą pozostać przypisane. Klasycznym eufemizmem niewierności żony jest 「红杏出墙」 (hóng xìng chū qiáng, „czerwona morela wychyla się za mur”) — obraz z głośnego wiersza z czasów dynastii Song, w którym gałąź kwitnącej moreli przerasta mur ogrodu; przytaczamy go jako frazę klasyczną, bez nazwiska poety. Rejestr „zielonej czapki” — potocznego znaku zdradzonego męża — ma na tej stronie swoje miejsce przy śnie o ubraniu i tam odsyłamy, nie powtarzając go. Ludowe senniki podają przy zdradzie odczytania nieliczne i ostrożne; ten materiał nie zbudował wokół niej rozbudowanego rejestru — i to milczenie samo w sobie jest wymowne.

Najpotrzebniejsze zdanie tej tradycji jest deflacyjne: 「日有所思，夜有所梦」 (rì yǒu suǒ sī, yè yǒu suǒ mèng, „o czym dzień myśli, o tym noc śni”) — sen o niewierności mówi najczęściej o trosce dnia, nie o prawdzie nocy. To ludowa odpowiedź na dokładnie ten lęk, z którym czytelnik otwiera to hasło: obraz zdrady we śnie czytany bywa jako osad niepokoju — o związek, o siebie, o przyszłość — który dzień zostawił nocy do przetworzenia. I zdanie strażnicze raz jeszcze, bo ta tradycja też go wymaga: żadne z tych odczytań nie orzeka niczego o rzeczywistym partnerze śniącego.