Sen o rzece: co oznacza?

Rzeki płyną przez sam środek tego, co ta tradycja mówi o nagrodzie: ogrody, pod którymi płyną rzeki, to obraz, który zna każdy czytelnik Koranu — na tyle wszechobecny, że nie wymaga wskazywania jednej sury. Rzekę czyta się więc w tym materiale najpierw jako zaopatrzenie i miłosierdzie w ruchu: dobro, które nie stoi, lecz przypływa. Korpus podaje odczytania zgodne z tym rejestrem: przeprawa przez rzekę — przejście przez trudność albo etap; picie z czystej wody — zysk godziwy, wedle rejestru wody omówionego przy śnie o wodzie; rzeka wyschnięta — zaopatrzenie ucięte.

Oś odczytania jest podwójna, jak sama rzeka: co płynie i co trzeba przekroczyć. Woda czysta i bieg spokojny czytane są ku sprawom uporządkowanym; nurt rwący albo mętny — ku trudnościom w ruchu, które lepiej przeczekać na brzegu, niż forsować; przeprawa dokończona — ku uldze po drugiej stronie. Jak zawsze, są to odczytania tradycji, nie zapowiedzi: sen o rzece pyta w tym materiale o stan zaopatrzenia i o przeprawę, która przed śniącym stoi — nie o datę żadnego wydarzenia.

Psychologia analityczna czyta rzekę jako przepływ ukierunkowany: energię psychiczną w ruchu — libido w tym szerokim rozumieniu, które nadał słowu Jung i które ta strona omawia przy śnie o koniu — płynącą korytem, a nie rozlaną jak jezioro czy morze. Trzy pozycje wobec nurtu są trzema różnymi snami: niesiony przez prąd — zgoda (albo kapitulacja) wobec własnego rozpędu; płynący pod prąd — wysiłek przeciw własnemu kierunkowi, czasem konieczny, zawsze kosztowny; stojący na brzegu — przyglądanie się własnemu życiu z miejsca, w którym się nie płynie.

Przeprawa jest w tym ujęciu obrazem przejścia: drugi brzeg to stan po zmianie, a szerokość i groza rzeki mierzą nie realne ryzyko, lecz to, jak wielka ta zmiana jest w odczuciu. Warto pytać o szczegóły przeprawy: most, bród, łódź, wpław — każdy środek mówi, czym śniący zamierza opłacić przejście: konstrukcją, cierpliwością, cudzą pomocą, własnym ciałem. Rzeka wyschnięta czytana bywa jako energia, która opuściła dotychczasowe koryto — pytanie nie brzmi wtedy „gdzie woda”, lecz „którędy teraz płynie”. Całość pozostaje odczytaniem szkoły.

Ludowe senniki mają tu materiał wcale niecienki, referowany jak zawsze kształtem: wielka rzeka — pomyślność; przeprawa przez rzekę — sprawa radosna; rzeka wyschnięta — bieda. Osią pozostaje rejestr czystej i mętnej wody, omówiony przy śnie o wodzie i obowiązujący także tu. Gra brzmień dokłada odczytanie osobne, podawane z ostrożnością: 河 (hé, rzeka) współbrzmi z 合 i 和 (hé — łączenie, zgoda), przez co dwie rzeki schodzące się w jedną czytane bywają ku partnerstwu albo związkowi, który się składa. Najsłynniejsze zdanie o rzece mówi zaś o czasie: 「三十年河东，三十年河西」 (sān shí nián hé dōng, sān shí nián hé xī, „trzydzieści lat na wschód od rzeki, trzydzieści lat na zachód od rzeki”) — Żółta Rzeka przesuwała koryto, aż wieś z brzegu wschodniego budziła się na zachodnim: los odwraca się z biegiem czasu. Dla snu o rzece zmieniającej bieg albo o brzegu, który przestał być tym samym brzegiem, to skojarzenie pierwsze — i żadna wróżba.

Właściwe bogactwo tego hasła leży w zwrotach o przekraczaniu rzeki, bo każdy jest gotową wykładnią innego snu. 「过河拆桥」 (guò hé chāi qiáo, „przekroczyć rzekę i rozebrać most”) nazywa niewdzięczność w chwili, gdy pomoc przestała być potrzebna — odczytanie zdrady po przeprawie. 「摸着石头过河」 (mō zhe shí tou guò hé, „przechodzić rzekę, czując kamienie pod stopami”) — zwrot współczesny i tak oznaczany — opisuje ostrożne posuwanie się tam, gdzie nie ma ścieżki: to skojarzenie, które czytelnik przynosi do snu o przeprawie bez mostu, i niczego ponadto nie twierdzimy. 「跳进黄河也洗不清」 (tiào jìn Huáng Hé yě xǐ bù qīng, „choćbyś skoczył w Żółtą Rzekę, nie domyjesz się”) nazywa podejrzenie, którego nic nie zmywa — jak stworzone dla snów o mętnej wodzie, która nie chce zejść ze skóry. A 「井水不犯河水」 (jǐng shuǐ bù fàn hé shuǐ, „woda studzienna nie wadzi rzecznej”) opisuje porządki rozdzielone umyślnie — odczytanie snów o wodach, które płyną obok siebie i którym nie wolno się zmieszać.