Sen o moście: co oznacza?

Klasyczna islamska tradycja interpretacji snów czyta most jako środek przeprawy nad niebezpieczeństwem: przejście po nim bezpiecznie — jako przebycie trudności ku uldze; most, który się załamuje — jako zawodzący środek: plan albo oparcie, które nie utrzymało ciężaru sprawy. Wykładnia idzie tu za konstrukcją, nie za celem: pytanie brzmi, po czym śniący przechodzi i czy to coś trzyma — bo most jest w tym materiale tym, co człowiek ma między sobą a tym, w co nie chce wpaść.

Jest i drugi rejestr, który należy podać ostrożnie: ta tradycja sama zna most ostateczny — Sirat, przeprawę dnia ostatniego — i śniący wychowany w tym kręgu może słyszeć w śnie o moście tamto echo. Referujemy to jako tło, które tradycja nosi w sobie, nie jako wykładnię: korpus czyta sny o mostach przez sprawy tego świata — trudność, przeprawę, ulgę po drugiej stronie — a powagi, którą obraz mostu ma w tej kulturze, nie trzeba zamieniać w orzeczenie, by ją uszanować. Sen o wąskim moście nad ciemnością pozostaje snem o przejściu, którego stawka jest dla śniącego wysoka — i to zdanie jest całą uczciwą wykładnią.

W psychologii analitycznej most trzeba odróżnić od schodów, które mają na tej stronie własny artykuł: schody są wznoszeniem stopniowanym, most jest przęsłem nad nieciągłością — łączy dwa grunty, które poza nim się nie stykają. To rozróżnienie niesie całe odczytanie: sen o moście mówi, że między obecnym a następnym nie ma przejścia naturalnego — jest przepaść, rzeka albo pustka, i jest konstrukcja, którą ktoś nad nią przerzucił. Pytania snu są trzy: nad czym most wisi (szczelina jest zwykle właściwym tematem), czy trzyma — i kto go zbudował: śniący sam, ktoś inny, czy nikt już nie pamięta.

Most zawieszony między świadomym a nieświadomym, między starą a nową fazą życia, między sobą sprzed przełomu i po nim — psychika buduje takie przęsła, bo rozwój rzadko bywa ciągły. Most chwiejny czytany bywa jako przejście podjęte, zanim konstrukcja dojrzała; most zerwany — jako nieciągłość przyjęta do wiadomości: tam, gdzie się chodziło, przejścia już nie ma. Osobno stoi budowanie mostu — sen nie o przekraczaniu, lecz o pracy łączenia, często najzdrowszy z całej rodziny tych obrazów. Całość pozostaje odczytaniem szkoły.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci ostrożnie tu referowane: przejście mostu — sprawa doprowadzona do końca; most zerwany albo załamujący się pod stopami — plany przerwane w połowie drogi. Ale właściwa waga mostu leży w tym materiale gdzie indziej i żaden zachodni czytelnik jej nie zgadnie: w ludowej kosmologii istnieje 奈何桥 (Nàihé qiáo) — most, który przechodzi każda dusza, i przy którym Meng Po podaje wywar zapomnienia, zanim dusza przejdzie w następne życie. Most ma więc w chińskiej wyobraźni stałe miejsce na samej krawędzi życia; sen o moście, który ociera się o obrazy śmierci, należy do tego rejestru — i wolno go zreferować spokojnie, jako ludową kosmologię, nie jako wróżbę czyjegokolwiek umierania.

Po stronie żywych stoi kilka zwrotów. 「船到桥头自然直」 (chuán dào qiáo tóu zì rán zhí, „łódź prostuje się sama, gdy dopływa do mostu”) jest kulturową odpowiedzią na przedwczesny niepokój: rzeczy układają się, gdy przychodzi ich chwila — gotowa wykładnia snu, w którym most jest widoczny, ale jeszcze nieprzekroczony. A 修桥补路 (xiū qiáo bǔ lù, „budować mosty i naprawiać drogi”) to przysłowiowy dobry uczynek: budowanie mostu we śnie ma przez to własny, przychylny sens — czynienie przejścia dla innych — który podajemy jako skojarzenie z rejestru zasługi, nie jako hasło sennika. Najczulszym mostem tej wyobraźni jest zaś 鹊桥 (què qiáo, „sroczy most”): raz do roku, siódmej nocy siódmego miesiąca, sroki mają sklepiać most nad Niebiańską Rzeką, po którym spotykają się rozdzieleni Pasterz i Tkaczka — most jako miejsce spotkania rozdzielonych to gotowe skojarzenie dla snów, w których po drugiej stronie czeka ktoś utęskniony. Przeciwny biegun nazywa porzekadło o rozstaniu: ty idziesz swoim 阳关道 (yángguān dào, „szerokim traktem”), ja przechodzę swoją 独木桥 (dúmù qiáo, „kładką z jednego pnia”) — dwie drogi, które się już nie zejdą; sen o wąskiej kładce zamiast mostu miewa w tym zwrocie swoje tło. Zwrot o rozbieraniu mostu po przeprawie, omówiony przy śnie o rzece, dopowiada tu tylko jedno: o wdzięczności rozstrzyga się już po przejściu.