Sen o ogniu: co oznacza?

Klasyczna islamska tradycja interpretacji snów czyta ogień z prawdziwą ambiwalencją: z jednej strony jako niezgodę, szkodę i karę, z drugiej jako światło, przewodnictwo i zaopatrzenie płynące z domowego paleniska. Ogień opanowany, dający światło albo ciepło, odczytywany jest przychylnie.

Odczytanie odwraca się, gdy płomień się rozprzestrzenia, trawi mienie albo parzy samego śniącego — mowa wtedy o konflikcie, stracie i niezgodzie rozchodzącej się wśród ludzi. Dym bez płomienia czytany jest jako kłopot, który raczej zaciemnia, niż niszczy, a ogień spadający z nieba odnoszony jest do skali wspólnoty, nie pojedynczego człowieka. To rozróżnienie skali jest w tej tradycji istotne: nie każdy obraz senny dotyczy osobistych spraw śniącego.

Ogień jest w psychologii analitycznej klasycznym obrazem przemiany, a ujęcie jungowskie sięga tu do symboliki alchemicznej, w której ogień jest czynnikiem rozkładającym substancję po to, by można ją było ukształtować na nowo. Niesie też libido i namiętność w szerokim, Jungowskim rozumieniu energii psychicznej.

Odczytanie zależy od tego, czy ogień jest utrzymany w naczyniu i służy procesowi, czy przeciwnie — wymknął się i niszczy to, co go mieściło. Ogień w palenisku i dom trawiony pożarem to ten sam żywioł w dwóch przeciwnych relacjach do świadomości. Zniszczenie przez ogień czytane jest w tym ujęciu częściej jako konieczne rozpuszczenie dawnej formy niż jako strata, co nie znaczy, że sen jest przyjemny — znaczy, że jego treścią jest przemiana, a nie kara.

W chińskim materiale ludowym ogień wiąże się szeroko z bogactwem i pomyślnymi widokami: duży, jasny, dobrze palący się płomień jest obrazem wyraźnie pomyślnym, a przekaz ludowy łączy kwitnący ogień z kwitnącym domem. To skojarzenie jest w tej tradycji jednym z mocniejszych.

Odczytanie zmienia się jednak ostro, gdy ogień wymyka się spod kontroli albo parzy śniącego: wchodzą wtedy ostrzeżenia dotyczące gniewu, sporów i nagłej straty. Ogień zgaszony albo taki, który nie chce się zająć, czytany jest jako pomyślność malejąca i wysiłek, który utknął. Warto zauważyć, że to właśnie ten ostatni wariant bywa w materiale ludowym traktowany surowiej niż sam pożar — brak ognia jest tu gorszy niż jego nadmiar.

Dwie rzeczy w samym języku dopełniają to odczytanie. Pierwsza to 「红红火火」 (hóng hóng huǒ huǒ, dosłownie „czerwono czerwono, ogień ogień”), zwykłe wyrażenie o życiu, któremu się wiedzie — i to dlatego równo palący się ogień czyta się jako dostatek, a nie tylko jako ciepło. Druga to bliska homofonia 火 (huǒ, ogień) i 祸 (huò, nieszczęście), która czyni z pożaru przestrogę, a nie wzmocnioną wersję tego samego pomyślnego znaku.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci: ogień palący się dobrze — majątek i rosnące widoki; ogień trawiący dobytek albo wymykający się spod ręki — kłótnie i kłopoty; ogień obejmujący słońce albo księżyc — pomoc od kogoś wysoko postawionego; ogień płonący nad rzeką — długie życie i pomyślność. Dwa ostatnie hasła dobrze pokazują, jak ten rejestr pracuje: nie ocenia ognia jako żywiołu, tylko wydaje krótki wyrok dla każdego osobnego obrazu, a im scena bardziej niemożliwa, tym wyrok pomyślniejszy — płomień sięgający ciał niebieskich albo palący się nad wodą nie jest w tym materiale katastrofą, lecz znakiem, że w sprawy śniącego wkracza siła większa niż on sam. W tę samą stronę biegnie powiedzenie 「火烧财门开」 (huǒ shāo cái mén kāi), ogień płonie i otwiera się brama bogactwa — mówi się je właśnie po to, by pożarowi ze snu odjąć grozę.