Sen o tygrysie: co oznacza?

Uczciwość wymaga zacząć od proporcji: wielkim drapieżnikiem klasycznej islamskiej tradycji interpretacji snów jest lew, i to wokół niego korpus zbudował swój najpełniejszy rejestr władzy. Hasła poświęcone tygrysowi są w tym materiale cieńsze i w dużej mierze równoległe: tygrys czytany jest jako człowiek władzy tyrański albo wrogi — przeciwnik gwałtowny, mniej obliczalny niż jawny rywal — a wykładnię rozstrzyga przebieg spotkania, nie samo zwierzę. Bycie zaatakowanym czytane jest jako starcie z takim człowiekiem; wyjście ze spotkania bez szkody — jako ocalenie przed jego gniewem; zwycięstwo nad tygrysem — jako przewaga nad przeciwnikiem, którego siły nikt nie kwestionował.

Trzeba przy tym powiedzieć wprost: tygrys idzie w tym materiale za rejestrem wypracowanym na lwie, zamiast mieć własny. Różnica, którą sen może nieść, leży w charakterze zwierzęcia — lew jest w tej tradycji władcą, tygrys raczej gwałtownikiem — ale rozstrzygające pytanie pozostaje to samo: gdzie względem tej siły stał śniący i czym spotkanie się skończyło.

W odczytaniu jungowskim tygrys jest dzikością bez porządku, jaki niesie lew: siłą instynktowną, która nie przyjęła żadnego tronu — nagłą tam, gdzie lew jest suwerenny, samotną tam, gdzie lew ma dwór. Dlatego oba sny warto czytać względem siebie: lew pyta o stosunek śniącego do władzy, tygrys o stosunek do gwałtowności — do tej części energii, która nie negocjuje i nie czeka.

Tygrys w klatce albo w cyrku bywa czytany jako cywilizowane powściągnięcie czegoś, co nigdy nie zostało oswojone — układ, który trzyma, dopóki trzymają jego pręty, i którego cena jest widoczna w samym obrazie. Bycie tropionym przez tygrysa czyta się w stronę afektu, który podchodzi śniącego: emocji krążącej wokół świadomego życia cierpliwie i po cichu, zanim się rzuci. Sen, w którym śniący na tygrysie jedzie, jest z tych trzech najbardziej dwuznaczny — siła niesie, ale nie pozwala zsiąść. Wszystko to pozostaje odczytaniem szkoły; żadna z tych wykładni nie pochodzi od samego twórcy psychologii analitycznej i nie należy mu ich przypisywać.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci dwustronne — tygrys zwiastuje zarówno siłę, jak i niebezpieczeństwo: jazda na tygrysie albo obezwładnienie go czytane są przychylnie, jako ujęcie wielkiej siły; ukąszenie przez tygrysa — jako przestroga przed szkodą z potężnej strony. Są to odczytania referowane według ich kształtu, nie cytaty, bo materiał ludowy krąży w wielu wersjach.

Skojarzenia, które chiński czytelnik przynosi z języka, są przy tygrysie wyjątkowo bogate i wyjątkowo przydatne do pracy ze snem. Najużyteczniejszy jest zwrot 「骑虎难下」 (qí hǔ nán xià, „kto dosiadł tygrysa, temu trudno zsiąść”) — o przedsięwzięciu niebezpiecznym, którego nie można już bezpiecznie porzucić; sen o jeździe na tygrysie ma w nim gotowe, precyzyjne nazwanie. 「如虎添翼」 (rú hǔ tiān yì, „tygrysowi przydano skrzydeł”) mówi o sile dodatkowo wzmocnionej — i bywa równie dobrze obietnicą, co ostrzeżeniem, zależnie od tego, czyja to siła. Bywa też groza pożyczona: 「狐假虎威」 (hú jiǎ hǔ wēi, „lis stroi się w grozę tygrysa”) nazywa postrach, który przeraża, choć należy do kogo innego — skojarzenie dla snów, w których groźna postać dziwnie traci ważność, gdy spojrzeć jej za plecy. 「谈虎色变」 (tán hǔ sè biàn, „blednąć na samą wzmiankę o tygrysie”) opisuje strach, który wyprzedza niebezpieczeństwo — trafne odczytanie snu, w którym tygrys w ogóle się nie pojawia, a mimo to wszystko jest nim podszyte. Blisko niego stoi 「三人成虎」 (sān rén chéng hǔ, „trzech ludzi czyni tygrysa”) — plotka powtórzona dostatecznie często zaczyna uchodzić za fakt: tygrys, którego nikt nie widział, a wszyscy się boją. Granicę okrucieństwa wyznacza z kolei 「虎毒不食子」 (hǔ dú bù shí zǐ, „nawet okrutny tygrys nie pożera własnych młodych”) — zdanie o progu, którego i najtwardszy nie przekracza wobec swoich; wszystko to skojarzenia z języka, nie wykładnie sennika. Tygrys jest przy tym zwierzęciem chińskiego zodiaku, co daje mu stałą, poważną wagę, a codzienna chińszczyzna nazywa przeszkodę na drodze po prostu 「拦路虎」 (lán lù hǔ, „tygrys zagradzający drogę”) — i to ostatnie wyrażenie czyni tygrysa we śnie naturalnym obrazem przeszkody, z którą trzeba się zmierzyć, żeby przejść dalej.