Sen o trzęsieniu ziemi: co oznacza?

To hasło ma w tej tradycji mocne oparcie: Koran zawiera surę nazwaną od trzęsienia ziemi — Az-Zalzalah — w której ziemia wyrzuca z siebie swoje brzemiona i mówi o tym, co się w niej działo. Korpus czyta trzęsienie zgodnie z tą powagą: jako wstrząs nawiedzający miejsce — trwogę, surowość władzy albo próbę, która chwieje tym, co stało pewnie. Charakterystyczne i warte podkreślenia jest to, że odczytanie biegnie wspólnotowo, nie osobiście: trzęsienie w jakimś miejscu czytane bywa jako poruszenie spadające na to miejsce i jego ludzi — na kraj, miasto, dom — a nie na samego tylko śniącego.

To przesunięcie jest osią całej wykładni: pytanie tej tradycji nie brzmi „co zadrży w moim życiu”, lecz „czyj grunt drży” — sen o trzęsieniu czytany jest jako obraz wstrząsu w porządku, do którego śniący należy. Stąd praktyczne rozróżnienia: dom, który wytrzymał wstrząs, czytany bywa łagodniej niż dom, który padł; trzęsienie, po którym ziemia się uspokaja — jako próba przechodząca; ziemia rozstępująca się pod stopami — jako ostrzeżenie najpoważniejszego rejestru. Wszystko to referowane jest jako odczytania tradycji, nie jako zapowiedź zdarzeń.

W psychologii analitycznej trzęsienie ziemi jest obrazem, w którym nieświadomość odbiera ego jego założony grunt: fundamenty — przekonania, utożsamienia, pewniki, na których stało codzienne życie — okazują się ruchome. To nie jest obraz zagrożenia z zewnątrz, jak drapieżnik czy wróg; drży samo podłoże, czyli to, o czym śniący w ogóle nie myślał jako o czymś, co może się poruszyć. Dlatego sen o trzęsieniu przychodzi często nie w środku katastrofy, lecz przy jej pierwszych, cichych oznakach — wtedy, gdy jakaś dotąd oczywista rama życia zaczęła pracować, a świadomość jeszcze tego nie przyjęła.

Osobną wartość ma struktura wstrząsów wtórnych: trzęsienie, które we śnie powraca — tej samej nocy albo w kolejnych — bywa czytane jako wiadomość psychiki, że przemieszczenie nie jest zakończone: grunt jeszcze nie znalazł nowego ułożenia i kolejne poprawki nadejdą. Praca z takim snem zaczyna się od pytania, który z fundamentów drgnął: przekonanie o sobie, o związku, o pracy, o porządku świata — i czy śniący próbuje go w panice podeprzeć, czy pozwala mu osiąść na nowym miejscu. Całość jest odczytaniem szkoły.

Właściwie chiński rejestr tego snu jest historyczny i trzeba go podać jako tło, nie jako hasło sennika: w chińskiej historiografii trzęsienia ziemi czytano jako omeny dotyczące władcy — komentarz Nieba do stanu państwa, część tej samej ramy, w której odczytywano zaćmienia. To wzorzec sprawdzalny i sławny; wyjaśnia on, dlaczego ludowy rejestr traktuje trzęsienie jako wiadomość o większym porządku — o domu, rodzie, kraju — a nie jako osobiste nieszczęście śniącego. Grunt jest wspólny; gdy drży, drży wszystkim.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci w kilku kształtach, referowanych tu ostrożnie: ziemia rozstępująca się — niepomyślność; góry walące się i grunt zapadający — ostrzeżenie poważnego rejestru; samo poruszenie ziemi bywa natomiast w części przekazów czytane ku przeprowadzce i zmianie miejsca, nie ku katastrofie — to ostatnie odczytanie jest w materiale niepewne i tak je podajemy. Język dokłada skalę: 「天崩地裂」 (tiān bēng dì liè, „niebo się wali, ziemia pęka”) nazywa kataklizm w odczuwanej wielkości, a 「地动山摇」 (dì dòng shān yáo, „ziemia drga, góry się chwieją”) jest opisem zwyklejszym — i to spektrum, od poruszenia do rozpadu, dobrze odpowiada temu, jak różne bywają same sny o trzęsieniu.