Sen o chorobie: co oznacza?

Rama, którą ta tradycja sama wnosi, jest inna, niż podpowiada lęk: choroba niesiona cierpliwie uchodzi w niej za próbę i zadośćuczynienie — za coś, co zmazuje przewiny, nie za karę. Korpus czyta śnioną chorobę rozmaicie i żadnego z tych odczytań nie należy zaostrzać: część wątków wiąże ją z zanurzeniem w sprawach doczesnych — z troską o świat, która przysłoniła resztę; wyzdrowienie we śnie czytane bywa ku uldze i powrotowi. Wszystko to są odczytania tego, co tradycja utrzymuje o obrazie choroby — nie orzeczenia o ciele śniącego.

To zdanie trzeba postawić osobno i wprost: żadne z powyższych odczytań nie znaczy, że sen cokolwiek wykrywa, przepowiada albo diagnozuje. Ta strona ma dział naukowy, który opisuje, co o snach wiadomo z badań, i ten artykuł mu się podporządkowuje: sen o chorobie jest obrazem, nie badaniem. Tradycja islamska sama zresztą nie czyta go medycznie — jej pytania są duchowe: o cierpliwość, o próbę, o to, co choroba robi z człowiekiem — i w tych granicach jej odczytania są tu referowane.

Psychologia analityczna czyta śnioną chorobę ostrożnie i wyłącznie w rejestrze psychologicznym: jako obraz czegoś, co domaga się uwagi — funkcji zaniedbanej, zdolności wyczerpanej, części życia, która nie dostaje opieki i zaczyna się o nią upominać obrazem niedomagania. Sen o własnej chorobie bywa w tym ujęciu pytaniem, co w wewnętrznym gospodarstwie od dawna choruje z niedoglądania: relacja, praca twórcza, odpoczynek, ciało jako doświadczenie — nie jako diagnoza. Wyzdrowienie we śnie czytane bywa jako obraz opieki wreszcie podjętej.

Granicę trzeba nazwać z całą wyrazistością, bo od niej zależy uczciwość całego hasła: odczytanie symboliczne nie jest wiedzą o ciele. Sen o chorobie nie mówi nic o stanie zdrowia śniącego ani nikogo innego — od tego są badania i lekarz, a dział naukowy tego serwisu opisuje, dlaczego snom nie wolno powierzać tej roli. Psychologiczna wykładnia zaczyna się dopiero po tej granicy: jeśli obraz choroby coś niesie, to pytanie o zaniedbanie — a na to pytanie odpowiada się uwagą i zmianą, nie diagnozowaniem się ze snu.

Dwa utrwalone zwroty niosą tu całą właściwą treść, i oba wolno cytować, bo są stałe. 「病来如山倒，病去如抽丝」 (bìng lái rú shān dǎo, bìng qù rú chōu sī, „choroba przychodzi jak waląca się góra, odchodzi jak wysnuwana nić”) jest dokładnym zdaniem tej kultury o asymetrii chorowania — i uczciwą ramą dla snów o zdrowieniu: powoli znaczy normalnie. Sen, w którym choroba nie chce minąć, czytany bywa przez ten zwrot nie jako zła wróżba, lecz jako obraz cierpliwości, której zdrowienie wymaga. Zwrot orzeka o obrazie choroby w ogóle — o niczyim ciele.

Drugi zwrot, 「讳疾忌医」 (huì jí jì yī, „taić chorobę i unikać lekarza”), pochodzi ze starej anegdoty o lekarzu Bian Que i nazywa odmowę spojrzenia na to, co niedomaga — i tu, wyjątkowo, ludowy materiał zbiega się z odczytaniem psychologicznym powyżej: obie tradycje niezależnie mówią, że najgroźniejsza jest choroba, na którą nie chce się patrzeć. Tę zbieżność domyka trzeci zwrot: 「心病还须心药医」 (xīn bìng hái xū xīn yào yī, „chorobę serca leczy tylko lekarstwo serca”) — dolegliwość wyrosła ze zmartwienia ustępuje dopiero przed tym, co zmartwienie rozwiązuje; sen o chorobie bez nazwy i bez lekarstwa bywa czytany przez ten zwrot jako pytanie, czego naprawdę dotyczy strapienie — skojarzenie, nie recepta. Ludowe senniki miewają też odczytania odwrócone — część przekazów czyta sen o chorobie ku jej przeciwieństwu, wedle zasady snu na opak (反梦, fǎn mèng) — ale ten kształt podajemy z pełną ostrożnością: jako to, co utrzymuje część tradycji, nie jako obietnicę. I raz jeszcze, bo w tym haśle nie można tego powiedzieć za często: żadne z tych odczytań niczego nie przepowiada o zdrowiu śniącego ani jego bliskich.