Sen o królowej: co oznacza?

Materiał jest tu mocniejszy, niż można by się spodziewać, i ma własną kotwicę w piśmie. Królową tej tradycji jest Królowa Saby, wymieniona w surze an-Naml, podanej wyłącznie z nazwy i bez wersetów. Dla strony o snach znaczy zaś kształt jej przedstawienia: władczyni, która przed decyzją zasięga rady, której tron zostaje przyniesiony i która dochodzi do rozstrzygnięcia własnym rozumowaniem, a nie przez klęskę. Królowa tego korpusu nie jest więc królem złagodzonym: jest władzą sprawowaną przez naradę i rozpoznanie.

Obok tego stoi rejestr ogólniejszy: kobieta wysokiego stanu widziana we śnie czytana bywa ku wpływowi, protekcji albo ku sprawie przechodzącej przez kogoś, kto ma realne znaczenie. Obowiązuje też stały nawyk tej tradycji, wedle którego czyta się samo spotkanie — bycie przyjętym, zignorowanym, obdarowanym, osądzonym — a nie samą postać; ustanawia go hasło o królu. Wszystko to dotyczy figury i nie jest wypowiedzią o żadnej realnej osobie.

Odczytanie jest szkolne, z jednym pojęciem nazwanym wprost. Dla mężczyzny śniącego królowa bywa królewskim aspektem animy — pojęcia rzeczywiście Jungowskiego: postaci niedostępnej, wyniesionej, do której się podchodzi, a której się nie posiada. Dla kobiety śniącej psychologia analityczna czyta ją ku suwerennemu aspektowi Jaźni: autorytetowi posiadanemu, a nie pożyczonemu.

Rozróżnieniem, które należy do tego hasła, jest małżonka władcy przeciw władczyni z własnego prawa. Władza trzymana dzięki bliskości władzy czyta się zupełnie inaczej niż władza trzymana na własność, a sen zwykle wyraźnie pokazuje, którą z nich inscenizuje. Granicę z hasłem o matce trzymamy przy tym jawnie: Wielka Matka — pojęcie również Jungowskie — jest zawieraniem i karmieniem, a królowa jest rządzeniem. Baśniowa królowa, która nie znosi rywalki — lustro, zatruty dar — jest zwyczajnym materiałem amplifikacyjnym i wolno ją podawać jako amplifikację, nigdy jako orzeczenie; samo lustro ma na tej stronie własne hasło. Samotność królowej — obsługiwanej przez wielu, znanej nielicznym — jest zaś odczytaniem osobnym i trwałym.

Rejestr sennikowy najpierw i naprawdę pierwszy, bo ludowy poziom jest tu dużo prostszy niż jakakolwiek teoria władzy: właściwym materiałem jest kształt spotkania z osobą cesarską — odczytania mają postać taką, że ujrzenie osoby cesarskiej albo wyniesionej zapowiada łaskę z góry, pomoc kogoś znacznego i podniesienie własnej pozycji. To, a nie teoria królowania, jest tym, po co przychodzi ludowy czytelnik. Korpus jest przy tym dworski i męskocentryczny, więc cesarzowa jest w nim hasłem cieńszym niż cesarz; kształty cesarskie i pytanie o mandat niesie hasło o królu i ta strona ich nie powtarza.

Ten prosty poziom niosą dwa utrwalone zdania. 一人得道，鸡犬升天 (yī rén dé dào, jī quǎn shēng tiān, „gdy jeden osiąga Drogę, nawet jego kury i psy wstępują do nieba”) jest własnym wyjaśnieniem języka, dlaczego sen o bliskości kogoś wyniesionego smakuje jak pomyślność: wszyscy przy nim idą w górę razem z nim. 母以子贵 (mǔ yǐ zǐ guì, „matka nabiera znaczenia przez syna”) nazywa zaś, jak w tamtym świecie rzeczywiście ustalała się pozycja kobiety — i należy do tego hasła, a nie do hasła o matce, bo mówi o randze, nie o macierzyństwie.

Osobno stoi 母仪天下 (mǔ yí tiān xià, „matczyny wzorzec dla wszystkiego pod niebem”), utrwalone klasyczne określenie roli cesarzowej i rzecz naprawdę specyficzna dla tego hasła. Trzeba je jednak podać jako to, czym jest: oficjalny ideał, który ta kultura stawiała, a nie to, co ludowy śniący myśli po przebudzeniu. Ludowe odczytanie tego samego snu jest znacznie zwyczajniejsze — łaska, poparcie, awans — a odległość między ideałem a tym odczytaniem sama warta jest uwagi; ich zlanie byłoby błędem.

Świat opowieści dopełnia obraz i również jego trzeba oznaczyć. 后宫 (hòugōng, „tylny pałac”) nazywa świat rangowanych konkubin, ale chiński czytelnik widzi przede wszystkim dramat: 宫斗 (gōngdòu, walki pałacowe), rywalizację o łaskę i 打入冷宫 (dǎ rù lěng gōng, „strącenie do zimnego pałacu”) — dzisiejsze, żywe wyrażenie na wypadnięcie z łask, używane daleko poza jakimkolwiek pałacem. Jest to opera, telewizja i opowieść ludowa, a nie orzeczenie sennika — ale właśnie ono nazywa, jak odczuwa się sen o królowej otoczonej rywalkami. Wu Zetian, jedyna kobieta, która panowała jako cesarz z własnego prawa, jest postacią historyczną, a jej odbiór był i pozostaje sporny, bo ta ambiwalencja sama jest faktem kulturowym; żadnego odczytania sennego do niej nie przywiązujemy — materiał ludowy czyta ją przez ogólny rejestr cesarski, a osobnego hasła o cesarzowej, odrębnego od cesarza, nikt tu nie potrafi wskazać.