Sen o lekarzu: co oznacza?

Materiał jest tu skromny, ale realny. Korpus zna lekarza jako postać, a rama, którą wokół niego buduje, jest tu najważniejsza: lekarstwo pochodzi od Boga, a lekarz jest środkiem — dobrze znane powiedzenie, wedle którego nie zesłano choroby bez lekarstwa na nią, można przywołać bez narracji. Rama ta robi dwie rzeczy naraz. Czyta lekarza we śnie przychylnie, ku sprawie znajdującej swoje lekarstwo i ku dobrej radzie, która nadchodzi; a zarazem wbudowuje zastrzeżenie zdrowotne we własną logikę tradycji, zamiast doklejać je z zewnątrz — postać, która jest środkiem, nie jest rozpoznaniem.

Warto dodać rejestr, w który tradycja rozszerza to słowo: lekarz serc — uczony albo przewodnik opisywany jako ten, kto leczy to, co popsuło się wewnątrz. Jest to użycie prawdziwie klasyczne i właśnie dlatego lekarz we śnie czytany bywa w tej tradycji najpierw ku naprawie, a dopiero potem ku ciału w ogóle. Rama zasługi i próby, w której tradycja umieszcza samą chorobę, należy do hasła o chorobie i tam jest wyłożona; tutaj wystarczy odesłanie. Wszystko to referujemy jako to, co utrzymuje ta tradycja, nie jako sąd o niczyim zdrowiu.

Psychologia analityczna czyta lekarza jako własną rozpoznającą i leczącą funkcję psychiki — tę część, która potrafi wskazać, co naprawdę jest nie tak, w odróżnieniu od lękowej powierzchni, na której śniący się zatrzymał. Tym, co dochodzi do tego odczytania, jest zraniony uzdrowiciel: długo utrzymywane w tej szkole odczytanie, wedle którego zdolność leczenia związana jest z tym, że się samemu zostało zranionym. Lekarz ze snu, który sam jest chory, zmęczony albo naznaczony, nie jest więc symbolem zepsutym, lecz archetypem w pełnej postaci. Jest to materiał szkoły, o szerszym autorstwie niż jedno nazwisko.

Rozgałęzieniem osobnym jest różnica między lekarzem, który bada, a lekarzem, który orzeka. Bycie badanym czyta się ku procesowi patrzenia, który szkoła uważa za połowę pożyteczną; otrzymanie wyroku czyta się ku prawdzie, do której śniący już doszedł, a którą wystawia na zewnątrz jako cudzy autorytet, żeby dała się w ogóle wypowiedzieć. I bez żadnego zastrzeżenia, bo należy się to czytelnikowi wprost: ta strona opisuje obrazy senne, sen nie wykrywa i nie przepowiada żadnego stanu medycznego, a tym, co o śnie i zdrowiu mówią badania, zajmuje się dział naukowy tego serwisu.

Rejestr sennikowy najpierw i z zastrzeżeniem mocnym, które jest tu sprawą zdrowia, a nie samą konwencją: ludowe senniki mają postacie lekarskie, czytane ogólnie ku sprawie wymagającej lekarstwa albo ku chorobie w domu, a taki kształt nie jest prognozą zdrowotną. Różnica jest istotna: referujemy, co utrzymuje tradycja, nie co się komukolwiek przydarzy.

Ciężar niesie język i jest on dwubiegunowy. 妙手回春 (miào shǒu huí chūn, „zręczne dłonie przywracają wiosnę”) to utrwalona pochwała kunsztu lekarza — biegun ciepły i zwrot, którym można nazwać sen o dobrym leczeniu. Obok niego 药到病除 (yào dào bìng chú, „lek przybył, choroba odeszła”) jest najprostszym pozytywnym wyrażeniem całego rejestru i pasuje do snu kończącego się ulgą. 对症下药 (duì zhèng xià yào, „przepisywać wedle choroby”) niesie zaś właściwą inteligencję tego rejestru i używa się go daleko poza medycyną: dobrać lekarstwo do rzeczywistego problemu, nie do pozornego — zbieżność z jungowską funkcją rozpoznającą powyżej jest tu na tyle wyraźna, że warto ją nazwać.

Przeciw nim stoi 病急乱投医 (bìng jí luàn tóu yī, „gdy choroba nagli, biegnie się do byle lekarza”) — szukanie pomocy na oślep. Jest to wyrażenie, które chińszczyzna ma na taki stan ducha, i śniący, który obudził się po gorączkowym szukaniu pomocy, może się w nim rozpoznać; nie jest to natomiast orzeczenie mówiące, co taki sen znaczy, bo ludowa interpretacja nie rozdaje odpowiedniości jeden do jednego. Nowe i bardzo trafne jest 医者不自医 (yī zhě bù zì yī, „lekarz sam siebie nie leczy”): nazywa położenie kogoś, kto widzi cudzy kłopot, a własnego nie — czyli dokładnie ten sen, w którym lekarz jest śniącemu potrzebny, a nie przez niego wezwany. 医者仁心 (yī zhě rén xīn, „miłosierne serce lekarza”) pozostaje dostępne jako wypowiedź tradycji o tym, czym ta postać być powinna, i jako kontrast dla lekarza zimnego — ale należy raczej do konfucjańskiej etyki lekarskiej niż do mowy o snach i nie należy go podawać jako tego, co powiedziałby ludowy tłumacz. Zwroty o unikaniu leczenia i o chorobie walącej się jak góra należą do hasła o chorobie i tam są wyłożone.