Sen o żółwiu: co oznacza?

Uczciwość każe zacząć od proporcji: żółw nie jest mocnym hasłem klasycznej islamskiej tradycji interpretacji snów — uwaga tego materiału leży przy zwierzętach, z którymi jego świat miał codzienne sprawy: koniu, wężu, lwie, wielbłądzie. Jeden z wątków, obecny raczej w materiale popularnym, czyta żółwia przychylnie, jako człowieka uczonego albo pobożnego — ascetę we własnej skorupie, kogoś, kto nosi swoje odosobnienie ze sobą — i tyle o nim wypada powiedzieć: to wątek, nie rejestr.

Reszta idzie ogólniejszą logiką tej tradycji: zwierzę, które nie zagraża, czytane jest łagodnie, a jego charakterystyczna cecha staje się osią wykładni. Przy żółwiu jest nią ochrona i powolność — droga bezpieczna, choć nieśpieszna; sprawa, która dojdzie do celu później, niż śniący by chciał, ale bez katastrof po drodze. Sen o żółwiu czytany bywa więc w stronę cierpliwości raczej niż zagrożenia — z tym zastrzeżeniem, że są to odczytania wyprowadzone z logiki materiału, nie rozbudowane hasła klasycznego korpusu, i rzetelniej jest tę cienkość przyznać, niż ją zapisać wykładniami, których tam nie ma.

W odczytaniu jungowskim żółw jest obrazem schronienia noszonego ze sobą: obrony, której śniący nie zostawia w domu, lecz zabiera wszędzie — pancerza, który chroni i jednocześnie zamyka. Skorupa bywa czytana jako granica wzniesiona wokół czegoś kruchego: pytanie snu nie brzmi, czy ta granica jest zła, lecz czy wciąż jest potrzebna — obrona, która przetrwała zagrożenie, przeciw któremu powstała, zaczyna kosztować więcej, niż daje. Żółw przewrócony na grzbiet pokazuje drugą stronę tego samego układu: kto polega wyłącznie na pancerzu, ten po utracie równowagi nie umie wstać o własnych siłach.

Drugi wątek to tempo. Żółw porusza się w rytmie, którego nie da się popędzić — i psychika zna procesy o dokładnie takiej naturze: żałobę, dojrzewanie decyzji, zrastanie się po stracie. To ten sam rejestr, który przy śnie o drzewie niesie powolny wzrost, tyle że w postaci zwierzęcej — coś w życiu śniącego rośnie we własnym czasie, a sen o żółwiu bywa przypomnieniem, że popędzanie takiego procesu jest formą jego niszczenia. Całość jest odczytaniem szkoły, nie wykładnią z imienia.

Ten materiał trzeba podać dwustronnie, bo inaczej wprowadza w błąd. Klasycznie żółw jest w Chinach zwierzęciem głęboko pomyślnym: emblematem długowieczności — 「龟鹤延年」 (guī hè yán nián, „żółw i żuraw przedłużają lata”) — i nosicielem samej wróżby: najstarsza chińska dywinacja, wróżby z kości, odprawiana była na skorupach żółwi (na plastronach i karapaksach, obok kości wołowych), co stawia to zwierzę u samego początku chińskiego wróżenia. Ten sam pomyślny rejestr niesie kosmologia i ludowa hiperbola: Czarny Żółw (玄武, Xuánwǔ) strzeże północy jako jeden z czterech duchowych strażników stron świata — opieka i długowieczność w jednym emblemacie — a przesada ludowa mówi 「千年王八万年龟」 (qiān nián wáng bā wàn nián guī, „żółwiak żyje tysiąc lat, żółw dziesięć tysięcy”), czyniąc z żółwia samą miarę długiego trwania. Ludowe senniki czytają żółwia w tym samym duchu i bez własnych zastrzeżeń: długie życie, stateczność, dobra wróżba.

Współczesna potoczność wywróciła jednak część tego rejestru: 乌龟 (wūguī, żółw) i 王八 (wángbā) stały się w kolokwialnej chińszczyźnie obelgami związanymi z niewiernością żony — to samo pole znaczeniowe co „zielona czapka”, o której mowa przy śnie o ubraniu. Do tego samego szyderczego rejestru należy 「缩头乌龟」 (suō tóu wūguī, „żółw, który schował głowę”) — drwina z tego, kto unika konfrontacji; sen o żółwiu chowającym głowę do skorupy, wokół którego krąży ten artykuł, ma więc w potocznej chińszczyźnie swoje dosłowne, złośliwe nazwanie — skojarzenie, nie wyrok nad śniącym. Współczesny czytelnik słyszy więc oba rejestry naraz: klasyczny — dostojny i pomyślny, potoczny — szyderczy. Artykuł może tę kolizję tylko zreferować, nie rozstrzygnąć: materiał senny zbudowany jest na rejestrze klasycznym, obelga jest faktem językowym, nie wykładnią snu — i niczego o śniącym ani o czyimkolwiek związku nie orzeka.