Sen o lesie — co oznacza?

Uczciwość każe zacząć od proporcji: las jako całość nie jest mocnym hasłem klasycznego korpusu — świat, w którym ten materiał powstawał, znał pojedyncze drzewo, sad i pustynię lepiej niż puszczę, i jego rejestry są tego śladem. To, co daje się odpowiedzialnie przenieść, pochodzi z dwóch sąsiednich rejestrów. Pierwszy omówiono przy śnie o drzewie: drzewa czytane bywają ku ludziom — drzewo szlachetne ku człowiekowi pożytecznemu — a las, drzewa zebrane w mnogość, bywa w tej logice czytany jako zbiorowisko ludzi: środowisko, w które śniący wchodzi i w którym łatwo stracić z oczu pojedynczą osobę, także siebie.

Drugi rejestr to dzicz jako przeciwieństwo obozu: przestrzeń poza ładem osiedla, gdzie nie sięga ochrona wspólnoty. Sen o zapuszczeniu się w gęstwinę czytany bywa ku sprawie zawiłej i podjętej bez oparcia; wyjście z lasu na otwartą przestrzeń — ku sprawie, która się rozjaśnia. Wszystko to są odczytania wyprowadzone z logiki materiału, nie rozbudowane hasła klasycznego korpusu — i ta cienkość jest tu informacją, nie usterką: las nie należał do świata, o którym ta tradycja orzekała najpewniej.

Dla psychologii analitycznej las jest obrazem, na który ta strona czekała: nieświadomość jako terytorium. Nie studnia, do której się zagląda, nie fala, która zalewa — lecz obszar, w który się wchodzi na własnych nogach i który ma swoją topografię: ścieżki istniejące tylko do połowy, polany, gęstwinę, skraj. W baśniach — materiale, który szkoła czyta jako mapy psychiki — wszystko istotne dzieje się w lesie: tam mieszka wiedźma, tam gubi się dzieci, tam spotyka się wilka; bo las jest przestrzenią, w której świadome „ja” traci przewagę, a to, co wyparte i niepoznane, porusza się swobodnie. Linia drzew jest w tym ujęciu granicą znanego siebie: sen o staniu na skraju lasu czyta się jako wahanie przed materiałem, którego poznanie zmieni mapę.

Od zwykłego zabłądzenia — któremu ta strona poświęca osobny artykuł — las różni się jednym: daje osłonę. W lesie nie tylko nie widać drogi; nie widać także tego, co widzi śniącego. Sen o byciu obserwowanym spomiędzy pni, o szelestach i urywających się ścieżkach czyta się więc jako przeczucie, że nieprzejrzany obszar życia jest zamieszkany — że sprawa, od której śniący odwrócił wzrok, nie leży tam martwa, lecz żyje i się porusza. Wyjście z lasu nie jest w tym materiale ucieczką: jest powrotem z wyprawy, z której przynosi się to, co się w gęstwinie spotkało. Całość jest odczytaniem szkoły.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci oszczędnie i niejednolicie — las nie jest w tym materiale hasłem pierwszego rzędu — i uczciwiej oprzeć się na języku, który o lesie mówi rzeczy trwałe. 「独木不成林」 (dú mù bù chéng lín, „jedno drzewo nie czyni lasu”) jest ramą pierwszą: pojedyncza siła nie wystarcza, rzeczy udają się w mnogości — gotowe odczytanie snów, w których samotne drzewo stoi naprzeciw ściany lasu: sen pyta, czy śniący próbuje sam unieść coś, co z natury wymaga wielu. 「林子大了，什么鸟都有」 (línzi dà le, shénme niǎo dōu yǒu, „w dość dużym lesie znajdzie się każdy ptak”) niesie mądrość drugą: gdzie zbiera się wielu, tam są wszyscy — dobrzy, źli i dziwni; zwrot mówi się o rozmaitości każdej dużej zbiorowości, z tolerancją i przestrogą naraz, i jest naturalnym odczytaniem snów o lesie pełnym głosów i istot: śniący wszedł w środowisko, w którym trzeba przyjąć, że spotka każdego.

Trzecie wyrażenie nazywa samą głębię: 深山老林 (shēn shān lǎo lín, „głębokie góry, stary las”) — utarte określenie dalekiego interioru, miejsc, do których nie dochodzi droga ani urząd i gdzie zwykłe reguły rzedną. Sen o zapuszczaniu się w coraz starszy, coraz ciemniejszy las ma w tym wyrażeniu swój chiński rejestr: oddalanie się od świata urządzonego ku przestrzeni, w której obowiązują inne prawa. Warto zauważyć, jak blisko te trzy obrazy stają obok odczytania analitycznego powyżej — mnogość, zamieszkanie, głębia — dwie tradycje niezależnie opisały las jako przestrzeń, która jest większa od wchodzącego; różnią się tym, że ludowa mądrość pyta, z kim śniący wszedł, a szkoła — po co.