Sen o drzewie: co oznacza?

Klasyczna islamska tradycja interpretacji snów czyta drzewa jako ludzi i rody: drzewo stoi za człowiekiem, gałęzie za potomstwem i tymi, którzy od niego zależą, owoc za tym, co z niego przychodzi. Drzewo dobrze ukorzenione i owocujące czytane jest przychylnie; ścięte albo uschłe — jako śmierć, koniec albo przerwana linia, co referuje się tu jako odczytanie tradycji. Kotwicą jest znany hadis o drzewie, którego liście nie opadają, przyrównanym do wierzącego — z odpowiedzią, że chodzi o palmę daktylową; wolno go nazwać bez numeru, a niesie on nawyk, który porządkuje cały ten materiał: czyta się konkretne drzewo, nie drzewa w ogóle.

Które drzewo — to w tym materiale pytanie pełnoprawne: palma, oliwka, drzewo owocowe i cierń nie są jednym obrazem. Sen o drzewie zaczyna się tu więc od rozpoznania, co właściwie rosło.

Drzewo jest materiałem, przy którym imię Junga pada zasadnie: napisał osobny esej o drzewie filozoficznym i traktował drzewo jako obraz samego procesu indywiduacji — zakorzenionego w nieświadomości, rosnącego ku światłu, i to powoli, organicznie, a nie na mocy decyzji. Tyle wolno mu przypisać, i jest to akurat dużo.

W konkretnym śnie odczytanie analityczne pracuje stanem i położeniem drzewa: samotne czy w lesie, w liściach czy nagie, rosnące czy ścięte — oraz jedną cechą, która czyni ten obraz tak trafnym: drzewa nie da się ponaglić. Proces, którego tempem ja nie zarządza, ma w drzewie swój naturalny obraz — i sen o drzewie pyta zwykle nie „jak rosnę”, lecz „czy pozwalam temu rosnąć w jego tempie”. Las jest na tej stronie osobnym hasłem i to on niesie nieświadomość jako terytorium; tu tematem jest pojedyncze drzewo.

Rejestr sennikowy najpierw — ludowe senniki podają odczytania tej postaci: żywe drzewo — pomyślność; drzewo uschłe — niepokój w domu; drzewo martwe — śmierć, co referuje się jako odczytanie tradycji; wspinanie się na drzewo — radosna sprawa; ścinanie drzewa — szkoda dla domu. Za nim idą skojarzenia, wszystkie żywe do dziś. 「摇钱树」 (yáo qián shù, „drzewo, z którego sypią się pieniądze”) to legendarne drzewo trzęsione dla monet, mówione o niezawodnym źródle dochodu — skojarzenie, nie hasło sennika. 「大树底下好乘凉」 (dà shù dǐ xià hǎo chéng liáng, „pod wielkim drzewem dobrze o chłód”) opisuje pożytek z potężnego protektora i łączy to hasło wprost z górą, o którą można się oprzeć. Jego dokładną odwrotnością jest 「树倒猢狲散」 (shù dǎo hú sūn sàn, „gdy drzewo pada, małpy się rozpierzchają”) — o zależnych, którzy znikają, gdy protektora zabraknie; a 「树大招风」 (shù dà zhāo fēng, „wysokie drzewo ściąga wiatr”) — o widoczności, która ściąga kłopoty.

Osobno stoją drzewa sadzone przy grobach przodków, niosące ciągłość rodziny — dlatego drzewo uschłe albo ścięte bywa czytane jako dotykające linii rodu; jest to jednak jedno z odczytań, nie jedyne: ten sam obraz równie łatwo czyta się w stronę własnego zdrowia albo utkniętego przedsięwzięcia. Tam, gdzie to odczytanie zbiega się z islamskim czytaniem drzewa jako rodu, trzeba powiedzieć wyraźnie: obie tradycje doszły do niego niezależnie od siebie.