Sen o samochodzie: co oznacza?

Samochody są przedmiotem nowożytnym i korpus klasyczny ich nie zna — trzeba to powiedzieć wprost, zamiast dopisywać nieistniejące orzeczenia, tak samo jak przy śnie o egzaminie. To, o czym ta tradycja mówi obszernie, to wierzchowiec: zwierzę albo statek niosące śniącego, odczytywane jako jego utrzymanie, pozycja i środek, którym porusza się przez własne sprawy. Wierzchowiec zdrowy i posłuszny czytany jest jako sprawy idące dobrze i pozycja pewnie trzymana, a upadek z niego — jako spadek pozycji, dokładnie tak, jak w ogólnym odczytaniu upadku.

Przeniesione na samochód, pytania tej tradycji przenoszą się czysto i warto je czytelnikowi postawić w jej własnym kształcie: czy śniący niesie się sam, czy jest niesiony, czy wierzchowiec jest jego własny i czy pozostaje pod kontrolą. Statek dokłada do tego jeszcze skojarzenie z ocaleniem i bezpieczną przeprawą. Trzeba jednak być uczciwym co do statusu tej wykładni: to nowożytne rozszerzenie starszego odczytania, a nie klasyczne orzeczenie o samochodach. Materiał o wierzchowcu w pełnej postaci należy zresztą do snu o koniu, a ta strona świadomie z niego korzysta i mówi, że korzysta.

W psychologii analitycznej samochód czytany jest jako pojazd, którym ego przejeżdża przez życie: jak śniący się porusza, z jaką prędkością i czyim kierunkiem. Najbardziej informacyjnym szczegółem jest to, kto prowadzi. Prowadzenie samemu, jazda jako pasażer, siedzenie z tyłu i odkrycie, że nikt nie kieruje, czytane są jako cztery różne relacje między świadomym zamiarem a życiem, które faktycznie się toczy. Hamulce i kierownica niosą pytanie o wolę: coś, co śniący uważa za podległe sobie, zachowuje się tak, jakby podległe nie było.

Samochód jest przy tym przedmiotem produkowanym seryjnie i to ujęcie potrafi wziąć ten fakt poważnie — pojazd identyczny z cudzymi to pytanie o personę, natomiast pojazd wyróżniający się albo rozbity to pytanie osobiste. Obraz tak nowożytny psychologia analityczna opracowuje przez skojarzenia samego śniącego, a nie przez tabelę znaczeń, i warto to powiedzieć, bo jest to dokładnie metodologiczne stanowisko Junga: nalegał on, że znaczenie symbolu nie jest ustalone z góry, przed spotkaniem z konkretnym człowiekiem. Dlatego pytanie, czym ten samochód jest dla śniącego, jest tu ważniejsze niż jakiekolwiek gotowe odczytanie.

Sennik Zhou Gong Jie Meng jest żywym materiałem ludowym, który przez cały czas przyrasta o rzeczy nowe, a samochody należą właśnie do tej niedawnej warstwy, nie do niczego klasycznego — warto to powiedzieć, bo jest to raczej ciekawe niż wstydliwe. W tej warstwie pojazd czytany jest przez karierę i ruch naprzód: nabycie samochodu wiąże się z awansem i większymi środkami, płynna jazda ze sprawami idącymi do przodu, a pojazd, który nie odpala, gaśnie albo stoi zablokowany — z przeszkodą w pracy. Samochód cudzy odczytywany jest jako zależność od czyjegoś wsparcia.

Warto zauważyć rejestr, w którym ten obraz sytuuje się dla chińskiego czytelnika. Standardowe błogosławieństwo umieszczane na samochodowych amuletach mówi o bezpiecznym wyjeżdżaniu i wracaniu, a jego wersja podróżna, życzenie spokojnej drogi na całej trasie, jest tym, co mówi się każdemu wyruszającemu — ludowa troska o pojazd dotyczy więc bezpieczeństwa i gładkiej przeprawy, zanim jeszcze dotknie prestiżu. Należy tu też jedno z najczęściej używanych chińskich przysłów pocieszających: gdy wóz dojedzie do góry, znajdzie się droga, mówione zwykle wraz z drugą połową, że gdy łódź dopłynie do mostu, sama się wyprostuje. Jest ono zbudowane na pojeździe i to właśnie w tym rejestrze ląduje dla chińskiego czytelnika sen o samochodzie zablokowanym albo unieruchomionym: przeszkoda jest prawdziwa i nie jest ostateczna. Trzeba przy tym odnotować, że wóz w tym przysłowiu to wóz zaprzęgowy, nie samochód — przysłowie jest stare, a obraz nowożytny je dziedziczy, dokładnie tak samo jak odczytanie islamskie powyżej dziedziczy wierzchowca. Materiał o zderzeniu i wypadku należy natomiast do osobnej strony i nie ma go tutaj.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci: pojazd bez kół — sprawa, która się nie powiedzie; pojazd jadący — awans; pojazd, który nie rusza, gaśnie albo stoi zablokowany — przeszkoda w pracy. Rejestr sennikowy trzyma się więc tego samego rozróżnienia co wykładnia powyżej: rozstrzyga w nim ruch. Przysłowie, które chiński czytelnik przywołuje w tym miejscu, warto podać w zapisie: 「车到山前必有路」 (chē dào shān qián bì yǒu lù), gdy wóz dojedzie pod górę, znajdzie się droga. Bywa mówione samo, częściej z drugą połową o łodzi, która przy moście sama się wyprostuje — i jest to pocieszenie, nie wróżba, więc tak też należy je podawać.