Sen o wypadku: co oznacza?

Klasycznego hasła o wypadku nie ma, ale tradycja ma ramę, która pasuje do tego tematu dokładnie i jest w niej centralna: kadar — nic nie spotyka człowieka poza tym, co zostało postanowione — trzymany razem z naciskiem, jaki ta sama tradycja kładzie na ostrożność, o czym mówi dobrze znane pouczenie, by najpierw uwiązać wielbłąda, a potem zaufać. Ta para jest całym odcinkiem: odpowiedzią tej tradycji na nieprzewidziane nie jest ani fatalizm, ani panowanie nad wszystkim, lecz obie połowy naraz — i jest to rzecz naprawdę kojąca do powiedzenia komuś, kto obudził się przestraszony.

Najbliższym materiałem samego korpusu jest nagła klęska spadająca na podróż, wyłożona przy śnie o zderzeniu pojazdów; odsyłamy tam, zamiast wyprowadzać ją od nowa. Zastosowanie ma tu też klasyczna kategoria snu niepokojącego — takiego, o którym tradycja poleca nie opowiadać i wedle którego nie należy postępować; ten sam materiał niesie hasło o zderzeniu. Trzeba wreszcie powiedzieć wprost: ta tradycja nie daje przyzwolenia na czytanie snu jako wiadomości o nadchodzącej szkodzie.

Zainteresowanie psychologii analitycznej tym obrazem jest tu wyjątkowo dokładne: sen wystawił zdarzenie bez autora, a to jest własny sposób psychiki na przedstawienie treści, nad którą ja nie panuje. Właśnie to odróżnia wypadek od morderstwa, gdzie sprawca jest, i od zderzenia pojazdów, gdzie zderzają się dwa kierunki.

Pytanie, które należy do tego hasła, brzmi: czy wypadek naprawdę był wypadkiem. Szkoła czyta wyśnioną szkodę jako kompensację — uwagę o tempie albo o kierunku, których śniący dobrowolnie nie zamierza przemyśleć — i dlatego zwraca uwagę na to, czy własna logika snu traktuje zdarzenie jako przypadek, czy też pod spodem widać zamiar. Rozgałęzieniami tego hasła są kto ucierpiał i czy ktoś zawinił; rozgałęzienia po zdarzeniu — wyjście o własnych siłach, uwięzienie, patrzenie z boku — należą do hasła o zderzeniu.

Najczęstszą postacią tego snu jest wypadek przydarzający się komuś bliskiemu i tu zastrzeżenie jest konieczne: postać czytana jest jako nosiciel, a sen nie jest doniesieniem o bezpieczeństwie tej osoby. Chodzi tu raczej o relację niż o ciało.

Rejestr sennikowy podajemy z zastrzeżeniem, a uczciwa uwaga brzmi tak: ludowe księgi indeksują rzeczy i zdarzenia, a nie nowoczesną kategorię abstrakcyjną „wypadek”, więc materiał przychodzi tu przez 灾 (zāi, klęska) i przez warstwę odczyniania wokół niej. W praktyce ludowej odpowiedzią na sen złowieszczy bywa bowiem nie interpretacja, lecz oddalenie — 消灾, rozproszenie klęski — co jest reakcją zupełnie innego rodzaju niż czytanie.

Przysłowie, które nazywa ten sen najlepiej, brzmi zaś: 天有不测风云，人有旦夕祸福 (tiān yǒu bù cè fēng yún, rén yǒu dàn xī huò fú, „niebo ma niedające się przewidzieć wiatry i chmury, a człowiek — pomyślność albo nieszczęście między rankiem a wieczorem”). Mówi ono o nieprzewidywalności jako o warunku życia, nie jako o omenie. Biegun ostrożności nazywa 小心驶得万年船 (xiǎo xīn shǐ dé wàn nián chuán, „ostrożna żegluga utrzyma łódź dziesięć tysięcy lat”) — codzienna rada i mądrość po fakcie, a nie coś, co sen śniącemu nakazuje; zwrot ten należy do rejestru łodzi, opisanego osobno, a zbieżność z ramą uwiązanego wielbłąda powyżej warta jest nazwania. Zamknąć zaś warto na 有惊无险 (yǒu jīng wú xiǎn, „przestrach był, niebezpieczeństwa nie było”): najczęstszy sen o wypadku jest tym, który przeraża i nikogo nie krzywdzi, a język ma na to gotowe wyrażenie.

Nie powtarzamy tu materiału hasła o zderzeniu pojazdów: formuła 破财消灾 (pò cái xiāo zāi) — strata majątku oddalająca klęskę — jest tam wyłożona i tam należy po jej wykładnię sięgnąć; wymieniamy ją tylko dlatego, że akapit o odczynianiu powyżej wskazuje wprost na nią. Potoczne powiedzenie o snach, które są odwrotne, jest zaś codziennym pocieszeniem, a nie orzeczeniem ksiąg — wyłożono to przy tamtym haśle.