Sen o krasnoludzie: co oznacza?

Uczciwość każe zacząć od tego, czego w tym materiale nie ma: klasyczny korpus nie prowadzi rejestru wzrostu — nie czyta ludzi po posturze i nie ma haseł, w których niski wzrost byłby osobnym znakiem. Postacie ludzkie czyta się w nim po tym, co robią i kim są dla śniącego — po uczynkach, stanie i relacji, nie po budowie ciała — i ta zasada jest tu właściwą treścią: sen o człowieku drobnej postury czyta się w tym materiale dokładnie tak, jak sen o każdym innym człowieku.

Figura krasnoluda z podań północy jest zaś temu korpusowi po prostu obca — nie należała do świata, o którym orzekał — i wykładni o niej nie ma. To, co daje się odpowiedzialnie zastosować, to ogólny rejestr osobowy: postać pomocna czytana bywa ku wsparciu, biegły rzemieślnik ku pożytkowi z czyjejś umiejętności, przewodnik ku sprawie, w której śniący potrzebuje prowadzenia. Dwie klauzule i zasada — tyle ten materiał naprawdę niesie, i rzetelniej jest to przyznać, niż dopisywać tradycji hasło, którego nigdy nie miała.

Dla psychologii analitycznej figura krasnoluda jest materiałem pierwszorzędnym, bo baśnie i mity — mapy, którymi szkoła czyta psychikę — obsadziły ją zdumiewająco jednomyślnie: mały, podziemny, pomijany — i niezastąpiony. Krasnolud zna tunele góry, których nikt inny nie zna; kuje w ciemności rzeczy, których nikt na powierzchni nie umie zrobić; pojawia się w opowieściach jako ten, bez którego bohater nie przejdzie dalej. Szkoła czyta ten wzór jako obraz zdolności pracujących poniżej progu świadomości: umiejętności, intuicji i sił, które nie mieszczą się w świadomym obrazie siebie — bo są „za małe”, za dziwne albo za mało reprezentacyjne — a które wykonują tymczasem robotę podtrzymującą całość. Sen o krasnoludzie-przewodniku bywa więc czytany jako oferta: coś niedoszacowanego w śniącym zna drogę przez odcinek, na którym jego oficjalne siły utknęły.

Właściwym tematem tego snu jest samo niedoszacowanie. Figura, którą sen czyni małą, a potem kluczową, odtwarza gest, który śniący wykonuje na jawie: pomniejszanie — własnej pracy wykonywanej po cichu, własnych zdolności bez dyplomu, cudzego wkładu, który nie rzuca się w oczy. Sen pyta, co zostało ocenione po wzroście — i proponuje przeszacowanie. Trzeba dopowiedzieć granicę, którą ta strona trzyma przy wszystkich hasłach osobowych: cała ta wykładnia dotyczy figury z baśniowego rejestru, nie realnych osób niskiego wzrostu — o żadnym realnym człowieku sen ten niczego nie orzeka.

Wbrew pozorom materiał ludowy istnieje tu naprawdę: ludowe senniki podają odczytania tej postaci — i biegną one przeważnie niepomyślnie: postać skarlała albo skrócona czytana bywa ku sprawie umniejszonej — pomniejszeniu, lekceważeniu, przeszkodzie ze strony przeciwnika pozornie słabszego; sen o takiej postaci bywa w tym rejestrze znakiem, że sprawa śniącego utknie na kimś, kogo nikt nie brał poważnie. Odczytania te referuje się kształtem, jak zawsze, i z granicą, którą to hasło stawia wprost: są to wykładnie tradycji o figurze sennej — nie sądy o realnych ludziach, i artykuł żadnych takich sądów nie dokłada.

Język dodaje jedno powiedzenie, które warto podać z jego właściwą intencją: 「矮子肚里疙瘩多」 (ǎizi dù lǐ gēda duō, „w brzuchu niskiego dużo supłów”) — ludowe podejrzenie, że ten, kogo się nie docenia, nosi w sobie wiele nieujawnionych zamysłów. Powiedzenie referuje się tu jako podejrzenie, którym jest — nie jako fakt o kimkolwiek — a jego pointa leży gdzie indziej: jest to ta sama obserwacja, którą odczytanie analityczne powyżej wypowiada życzliwie. Tam, gdzie ludowa nieufność widzi supły i zamysły, szkoła widzi zasoby pracujące poniżej progu widzenia — jedno i drugie mówi, że w niedoszacowanym jest więcej, niż widać. Sen o postaci małej i nieprzejrzystej pyta więc w obu rejestrach o to samo: co zostało ocenione po wzroście — i co się w tej ocenie zgubiło.