Sen o tsunami: co oznacza?

Tsunami w korpusie klasycznym nie ma, a to, co następuje, jest rozciągnięciem: dziedziczonym rejestrem są wielkie wody, które ta tradycja trzyma w dwóch całkiem osobnych nurtach, a rozdzielenie ich jest tu istotne. Pierwszym jest samo morze, czytane w korpusie zwyczajowo jako wielka moc — władca, władza, sprawa nieporównanie większa od śniącego; woda, która wychodzi ze swojego łożyska i idzie w głąb lądu, czyta się więc wewnątrz własnej logiki tej tradycji jako moc przekraczająca swoją granicę, a nie jako pogoda. Drugim jest własna pamięć tradycji o wodzie zesłanej jako sąd — ten materiał należy w całości do hasła o powodzi.

Najstalszym nawykiem korpusu jest zaś nawyk położenia, nie ilości: woda tam, gdzie jej miejsce, czytana jest przychylnie, a woda nie na swoim miejscu niepomyślnie, niezależnie od objętości. Ta jedna zasada tłumaczy tsunami uczciwiej niż jakiekolwiek dopisane hasło. Cofnięcie się morza przed falą, obnażenie dna, nie ma zaś w materiale klasycznym żadnego odpowiednika i trzeba to powiedzieć wprost.

Odczytaniem, które odróżnia to hasło od powodzi i od oceanu, jest odstęp. Sen o tsunami jest charakterystycznie snem o przerwie między rozpoznaniem tego, co nadchodzi, a możliwością zrobienia czegokolwiek: ostrzeżenie przychodzi, jest jednoznaczne i jest bezużyteczne. Psychologia analityczna czyta tę budowę jako wiedzę, którą ja już otrzymało, a której jeszcze nie umie użyć — a to jest znacznie dokładniejszy opis grozy tego snu niż mowa o czymś przytłaczającym.

Nienaturalny spokój przed falą, woda zachowująca się nie tak, jak powinna, w sposób, który śniący zauważa, zanim umie nazwać — to ten sam materiał o krok wcześniej: obawa, której przedmiot jeszcze się nie wynurzył. Warto wreszcie rozdzielić dwie połowy tego snu, bo robią różną pracę: sen kończący się uderzeniem i sen, który trwa dalej i przechodzi w oglądanie tego, co zostało, to dwa różne obrazy. Coś w tym śnie rzeczywiście narastało długo pod powierzchnią — narastało jednak w samym śniącym, a nie na zewnątrz, i nie jest to zapowiedź żadnego zdarzenia.

Materiał jest tu szczerze cienki: ludowe senniki są korpusem zwróconym ku lądowi i hasła o tsunami nie mają. Jedną rzecz warto przy tym podać ściśle — 海啸 (hǎixiào, „wycie morza”) nie jest słowem nowym, bo pojawia się w dawnych zapisach o morzu występującym z brzegów; nowe jest jego życie jako znaku sennego, bo do systemu wykładni nigdy jako kategoria nie weszło.

Rejestr dziedziczony to wielkie wody: odczytania mają kształt taki, że wielka woda podnosząca się ku śniącemu zapowiada sprawę przerastającą jego własną miarę, a zanurzenie czytane jest niepomyślnie. Oba podajemy z zastrzeżeniem; hasła o powodzi, o oceanie i o tonięciu niosą własny materiał i tam należy po niego sięgnąć — zwłaszcza formuła o klęsce, która przykrywa z głową, należy do tonięcia. Krąży przy tym wykładnia, wedle której woda oznacza pieniądze, a gwałtowna fala ten znak odwraca; jest ona prostsza, niż na to zasługuje materiał: rejestr wielkiej wody nie jest odwróconym rejestrem pomyślności, tylko własnym rejestrem skali.

Z języka bierzemy cztery zwroty i podajemy je jako zwroty. 惊涛骇浪 (jīng tāo hài làng, „przerażające bałwany, straszliwe fale”) jest utrwalonym określeniem okoliczności groźnych i najbliższą rzeczą, jaką język ma na ten sen. 排山倒海 (pái shān dǎo hǎi, „przesuwać góry, przewracać morza”) opisuje siłę, która nie dopuszcza oporu; można po nie sięgnąć, opisując falę u pełnej wysokości, ale nie ma sennikowego hasła czytającego sen o takiej sile. 风平浪静 (fēng píng làng jìng, „wiatr ucichł, fale znieruchomiały”) to utrwalone określenie przywróconego spokoju — podajemy je jako nazwę, którą język ma na to, w co taki sen może przejść, a nie jako to, o czym taki sen jest. Najlepiej dopasowane jest wreszcie 一波未平，一波又起 (yī bō wèi píng, yī bō yòu qǐ, „jedna fala nie opadła, a już wznosi się następna”) — kłopoty przychodzące seriami: dosłownie obraz falowy, przenośnie rzecz o następstwie, i to ono, a nie materiał powodzi czy oceanu, mówi tu o powtarzalności.