Sen o córce: co oznacza?

Materiał o córkach jest w tej tradycji obszerny, konkretny i wyraźnie polemiczny. Koran zwraca się wprost przeciw przedmuzułmańskiej pogardzie dla córek: mówi o człowieku, któremu na wieść o urodzeniu dziewczynki ciemnieje twarz, i o zakopanej żywcem dziewczynce, którą zapyta się o to, za jaki grzech została zabita. To potępienie, nie opis. Na tym tle szeroko przekazywany hadis mówi, że komu powierzono córki i kto obszedł się z nimi dobrze, temu będą one zasłoną od ognia.

Kierunek odczytania nie jest więc po prostu ciepły: to błogosławieństwo związane z opieką, w którym zasługą jest samo wywiązanie się z powierzonego. To inny rejestr niż przy synu, gdzie na pierwszy plan wychodzi ciągłość, imię i zdolności. Konwencja interpretacyjna referowana w kompendiach niesie tę samą odwrotność: dziecko płci żeńskiej widziane we śnie czytane bywa ku radości i ustąpieniu troski, dziecko płci męskiej – ku trosce i zaabsorbowaniu. Brzmi to wbrew oczekiwaniom, jakie czytelnik przynosi do tej tradycji, i jest jej własną konwencją. Podajemy ją jako to, co powtarzają streszczenia kompendiów, bez zlokalizowanego hasła i bez wskazywania interpretatora z nazwiska. Fatima pozostaje w muzułmańskiej pobożności córką wzorcową i jest to fakt kulturowy, nie wykładnia snu.

Tu potrzebna jest ostrożność w przypisaniach, bo dwa różne pojęcia bywają mylone. Anima jest u Junga terminem na wewnętrzną postać płci przeciwnej u mężczyzny. Córka niosąca projekcję animy jest więc odczytaniem w pełni jungowskim, ale dla śniącego mężczyzny – Jung pisał o animie ojca padającej na córkę i o tym, ile to ją kosztuje. Zastosowane bez wskazania, kto śni, byłoby prawdziwe dla połowy czytelników i fałszywe dla drugiej.

Dla śniącej kobiety właściwą postacią jest Kora, i ta również jest jego: w eseju o Korze Jung czyta dziewczynę pojawiającą się w snach kobiety jako aspekt jej własnej całości, jako podwojenie starszej i młodszej, w którym śniąca jest obiema postaciami naraz. Ten sam tekst zawiera jego ujęcie pary matka–córka jako doświadczenia ciągłości pokoleń: każda matka zawiera swoją córkę, a każda córka swoją matkę, kobieta zaś żyje wstecz w matce i naprzód w córce. To najmocniejszy materiał, jaki ta szkoła ma do tego hasła. Odczytanie córki jako delikatnej, jeszcze kształtującej się zdolności pozostaje obok i jest poprawnym idiomem szkolnym – Kora daje mu źródło, a nie zastępuje go.

Chiński materiał o córkach jest wewnętrznie skłócony i oba jego bieguny są dziś żywe. Zakotwiczenie klasyczne jest konkretne: oda 斯干 z Księgi pieśni podaje wróżby przy narodzinach syna i córki – ta sama pieśń, którą ta strona przywołuje przy śnie o wężu i o niedźwiedziu. Należy tu jej druga połowa: nowo narodzonemu synowi daje się do zabawy nefryt, córce glinianą przęślicę, i stąd biorą się utrwalone formuły gratulacyjne, do dziś używane w mowie oficjalnej: 「弄璋之喜」 (nòng zhāng zhī xǐ, „radość z zabawy nefrytem”) przy synu i 「弄瓦之喜」 (nòng wǎ zhī xǐ, „radość z zabawy glinianą przęślicą”) przy córce. Obie są radością – i obie są z innego materiału. Ta para wypowiada ciepło i hierarchię jednym tchem, czego żadna z nich osobno nie potrafi.

Nurt lekceważący też jest prawdziwy, a jego siła to nie chłód, lecz pogarda: postawę tę nazywa się wprost 「重男轻女」 (zhòng nán qīng nǚ, „cenić męskie, lekceważyć żeńskie”), a obiegowe przysłowie o córce wydanej za mąż porównuje ją do wody wylanej za próg, bo po ślubie należy już do rodu męża. To przysłowie referujemy opisowo i jako postawę dawną, którą współczesne odczytania w większości zostawiły za sobą; jego siła jest w chińszczyźnie pogardliwa, więc przytoczenie go w brzmieniu, na stronie o śnie o własnej córce, brzmiałoby jak jego przyjęcie.

Nurt ciepły jest równie obiegowy: córkę nazywa się rodzicom 「贴心小棉袄」 (tiē xīn xiǎo mián'ǎo, „ciepła kurteczka przy skórze”), a grzeczne określenie cudzej córki, 千金 (qiānjīn), znaczy dosłownie „tysiąc sztuk złota”. Rodzicielskie oczekiwanie ujmuje para 「望子成龙，望女成凤」 (wàng zǐ chéng lóng, wàng nǚ chéng fèng, „oby syn stał się smokiem, a córka feniksem”) – powiedzenie o ambicji rodziców, nie o snach. Rejestr sennikowy jest przy tym krótki i podajemy go kształtem: córka widziana zdrowa i spokojna prowadzi ku zgodzie w domu.