Sen o ojcu: co oznacza?

Klasyczna islamska tradycja interpretacji snów odczytuje ojca jako autorytet, ochronę, zaopatrzenie i pochodzenie — jako źródło pozycji śniącego oraz postać, przez którą biegną ród i zobowiązanie. Odczytanie niesie jego stan we śnie, podobnie jak przy matce: ojciec spokojny, zadowolony albo aprobujący czytany jest przychylnie, jako łatwość i jako przyzwolenie dla tego, co śniący przedsiębierze, natomiast ojciec rozgniewany lub czyniący wyrzuty — jako ostrzeżenie dotyczące własnego postępowania, najczęściej powinności wobec rodziców, którą tradycja ta traktuje bardzo poważnie. Ojciec, który coś daje, odczytywany jest jako nadane uprawnienie lub środki.

Jest jeszcze jeden powód, dla którego ten obraz sięga w tej tradycji tak głęboko. Centralna koraniczna opowieść o śnie jest opowieścią ojca i syna: w surze Yusuf młody Yusuf opowiada swój sen ojcu Yakubowi, a ten zarazem go rozumie i przestrzega syna, by nie mówił o nim braciom. To właśnie ta narracja daje interpretacji snów jej pisemne umocowanie w islamie, a ojcem jest w niej ten, kto wie, co sen znaczy. Warto to powiedzieć, bo tłumaczy wagę tej postaci lepiej niż jakakolwiek pojedyncza wykładnia. Ojciec już zmarły należy natomiast do odczytania snu o zmarłym krewnym i tam jest rozwinięty.

W ujęciu jungowskim mowa o archetypie Ojca, a obowiązuje tu ta sama stanowczość co przy Matce: postać ze snu nie jest po prostu rzeczywistym ojcem śniącego. Konstruktywna twarz tego archetypu to porządek, prawo, struktura i wtajemniczenie — to, co nadaje życiu kształt, którego wcześniej nie miało. Twarz destrukcyjna nie jest jednak pochłaniająca, jak przy Matce, lecz tyrańska i blokująca: autorytet, który nie robi miejsca, standard nie do spełnienia, struktura, która stała się klatką. Odczytaniem jest to, która twarz się pojawiła i co śniący wobec niej zrobił.

U kobiety postać ojca jest ściśle związana z kształtowaniem animusa, a psychologia analityczna zwraca uwagę na to, czy wewnętrzny autorytet przemawia jej własnym głosem, czy wciąż jego. Sprzeciw wobec ojca albo pokonanie go we śnie czytane jest jako konieczne oddzielenie się od wewnętrznego obrazu ojca, a nie jako wrogość wobec konkretnego człowieka. Należy tu również biegun starca z opisanej przez Junga pary chłopiec–starzec: postawa porządkująca, związana z czasem i zobowiązaniem, czasem sztywna. Warto podkreślić, że nie jest to stała wykładnia przypisana obrazowi ojca — psychologia analityczna nie przypisuje żadnemu obrazowi jednego znaczenia i wprost odrzuca senniki działające w ten sposób.

Chińskie odczytania ludowe organizuje synowska pobożność oraz szczególna rola ojca w jej obrębie, inna niż rola matki. Utrwalona formuła mówi o surowym ojcu i łagodnej matce, co wyznacza oczekiwanie: ojciec surowy we śnie czytany jest w ramach roli, a nie jako wrogość, natomiast ojciec pobłażliwy albo słaby sam bywa odczytywany jako ostrzeżenie dotyczące porządku w domu. Jego stan czytany jest dla pozycji i trwałości całej rodziny, a nie dla samego śniącego, a ojciec chory lub strapiony odczytywany jest jako przestroga dotycząca starszyzny i spraw domu — to odczytanie rodzinne, nie medyczne, i tak też trzeba je czytać.

Szczególna funkcja ojca w obrębie synowskiej pobożności to nauczanie, a mówi o tym zdanie z elementarza Trójznakowego Kanonu: wychować, nie ucząc, jest winą ojca. To jedno z najbardziej rozpoznawalnych zdań chińskiego słownika moralnego i dokładny odpowiednik roli surowego ojca. Zaostrza ono odczytanie w sposób, którego sama formuła o surowości nie daje: ojca we śnie mierzy się miarą odpowiedzialności, a nie usposobienia, więc ojciec nieobecny, pobłażliwy albo niedbały niesie w tym materiale wykładnię cięższą niż ojciec gniewny. To źródło tekstowe, nie ludowa reguła senna, i tak należy je podawać. Podobnie działa codzienny zwrot mówiący, że długi ojca spłaca syn, opisujący zobowiązanie biegnące wzdłuż rodu. Ojciec zmarły, który się ukazuje, podpada natomiast pod ludowy mechanizm zwany tuomeng, czyli powierzenie snu żywym przez zmarłego — nazwa jest tu na miejscu, ale rozwinięte jest to przy śnie o zmarłym krewnym.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci: zobaczenie ojca — wielka pomyślność; ojciec zmarły, który się ukazuje — nadchodzące pieniądze; kłótnia z ojcem — niepokój w domu. Rejestr ten jest krótszy i pomyślniejszy, niż zapowiada powaga wykładni powyżej: sam widok ojca jest w nim znakiem dobrym. Podpiera to zbieżność dźwięku: 父 (fù), ojciec, brzmi tak samo jak 富 (fù), bogaty — i dlatego ojciec zdrowy i dostojny czytany bywa w tym materiale ku dostatkowi. Osobno stoi zwrot 「子承父业」 (zǐ chéng fù yè), syn przejmuje dzieło ojca, mówiony o ciągłości rzemiosła, urzędu albo interesu — i w nim ląduje sen o ojcu uczącym albo prowadzącym.