Sen o wronie: co oznacza?

Wrona należy w klasycznej islamskiej tradycji interpretacji snów do haseł mocnych, i to dwubiegunowych. Pierwszy biegun jest surowy: korpus czyta kruka i wronę ku człowiekowi zepsutemu — jawnie łamiącemu zasady, żyjącemu z tego, co nieuczciwe — i stąd sen o wronie bywa czytany jako ostrzeżenie przed kimś takim w pobliżu śniącego albo przed wieścią z niepewnych ust. Drugi biegun jest zaskakujący i pochodzi z samego tekstu: w surze al-Ma’ida to właśnie kruk zostaje posłany, by pokazać synowi Adama, jak pokryć ciało brata ziemią — pierwszy pogrzeb ludzkości odbywa się według ptasiej lekcji. Ptak o najgorszej reputacji jest zarazem tym, który wie, co zrobić z tym, co zostawia śmierć.

Te dwa bieguny trzeba czytać razem, bo razem dopiero mówią coś, czego nie mówi żaden osobno: wrona jest w tym materiale postacią niegodną i pouczającą naraz — złą kompanią i nieoczekiwanym nauczycielem. Sen o wronie pyta więc nie tylko, kto w otoczeniu śniącego jest człowiekiem zepsutym, ale i czy lekcja nie przychodzi właśnie z tej strony, z której nikt by jej nie przyjął. Wrona kracząca nad domem czytana bywa ku niepokojowi; wrona, która czegoś uczy albo coś zakopuje — ku wiedzy przychodzącej niskim kanałem.

Psychologia analityczna czyta wronę jako ptaka progu: czarne upierzenie kładzie ją po stronie cienia, inteligencja — po stronie wiedzy, i właśnie to połączenie robi z niej figurę osobną wśród ptaków. Wrona wie; i to, co wie, jest zwykle tym, czego śniący wiedzieć nie chce. Sen o wronie, która patrzy, chodzi za śniącym albo krzyczy w jego stronę, bywa w tym ujęciu czytany jako wiadomość z nieświadomości nadana najciemniejszym możliwym posłańcem — nie dlatego, że treść jest straszna, lecz dlatego, że została odrzucona na jawie i wraca w upierzeniu, które trudno zignorować.

Ptaki progowe — pośredniczące między tym, co jawne, a tym, co ukryte — pojawiają się w wielu mitologiach jako przewodnicy i posłańcy zmarłych, i szkoła czyta ten wątek jako obraz funkcji, nie jako wróżbę: wrona prowadzi tam, gdzie coś się skończyło i czeka na uznanie. Stado wron nad jednym miejscem bywa czytane jako materiał, który zgęstniał — sprawa obsiadana przez wiele myśli naraz; wrona przy padlinie — jako psychika robiąca porządek po czymś, co umarło dawno, a wciąż leży nieuprzątnięte. We wszystkich wariantach pytanie snu jest to samo: jaką wiedzę śniący odsyła, ilekroć przychodzi w czarnym.

Chiński rejestr tego ptaka jest opisany w zarysie przy śnie o ptaku — wrona krzyczy, nieszczęście nadchodzi, w parze ze sroką dobrej nowiny — a to hasło rozwija, czego tamten jeden wers nie mógł unieść. Najżywsze jest 乌鸦嘴 (wūyā zuǐ, „wronie usta”): potoczne określenie człowieka, którego wypowiedziane głośno złe przewidywania mają zwyczaj się sprawdzać — standardowy zarzut wobec kogoś, kto „zapeszył”. To naturalne odczytanie snu o wronie mówiącej albo krzyczącej wprost do śniącego: sen pyta wtedy o słowa — czyje zdanie ściąga na sprawę zły obrót, i czy nie są to słowa własne. Dla wielu wron naraz język ma 「天下乌鸦一般黑」 (tiānxià wūyā yībān hēi, „wszystkie wrony pod niebem są jednako czarne”) — zepsucie nie jest lokalne, wszędzie rządzą te same reguły; sen o stadzie wron czytany bywa przez ten zwrot jako rozczarowanie całą klasą ludzi albo instytucji, nie jednym człowiekiem.

Jest jednak i kontrbiegun, który zachodniego czytelnika zwykle zaskakuje: 「乌鸦反哺」 (wūyā fǎnbǔ, „wrona karmi rodziców zwrotnie”) — klasyczny emblemat synowskiej wdzięczności, zbudowany na przekonaniu, że dorosła wrona odwdzięcza się karmieniem starych rodziców. Ptak najgorszej wróżby jest zarazem wzorem oddania wobec tych, którzy go wykarmili — i sen o wronie karmiącej albo przynoszącej coś w dziobie bywa czytany właśnie ku długowi wdzięczności, który czeka na spłatę. Ludowe senniki podają odczytania tej postaci przeważnie niepomyślne, zgodnie z krzykiem-zwiastunem, i ten kierunek referuje się tu bez zaostrzania: krzyk wrony — wieść niedobra; wrona nad domem — niepokój o bliskich. Między tym rejestrem a 乌鸦反哺 mieści się cała rozpiętość ptaka, którego czerń nie przesądza treści.