Sen o schodach: co oznacza?

Uczciwość każe zacząć od tego, że schody jako takie nie są w klasycznym korpusie osobną, rozbudowaną kategorią — i nazwanie tego milczenia jest informacją, nie brakiem. To, co tradycja rzeczywiście utrzymuje, jest ogólniejsze: wznoszenie się czytane jest jako podniesienie w randze, pozycji albo religii, schodzenie — jako jego przeciwieństwo, a wagę ma stan samej drogi: stopnie całe czytane są przychylnie, połamane albo niekończące się — jako cel, którego się nie osiągnie. Wejście na wysokość, z której nie da się już zejść, czytane jest jako pozycja osiągnięta bez drogi powrotu.

Niczego ściślejszego o schodach ten materiał nie orzeka i lepiej to powiedzieć, niż dopisywać mu orzeczenia. Warto też zaznaczyć, czego ta strona świadomie nie robi: nie łączy sennych schodów z nocną podróżą Proroka — głównonurtowy przekaz nie traktuje jej jako snu, a takie połączenie byłoby wymysłem artykułu przebranym za tradycję.

W ujęciu jungowskim schody są ruchem między poziomami psychiki, a odczytanie niesie kierunek: w dół, ku nieświadomości, i w górę, ku świadomości i porządkowi ja. Zejście nie jest tu porażką — należy do nekyi, podróży w dół poprzedzającej odnowę; samo pojęcie jest rzeczywiście Jungowskie. Psychologia analityczna czyta więc sen o schodzeniu pytaniem nie „jak nisko”, lecz „po co w dół” — co czeka na dole i czy śniący schodzi tam po coś, czy przed czymś.

Szczegółem, który rozstrzyga, jest miejsce, w którym schody się kończą — albo nie kończą. Bieg, który nigdzie nie dochodzi, brakujący stopień, schody zawracające do punktu wyjścia: każdy z tych wariantów przesuwa obraz ku procesowi, który nie może się domknąć — wysiłek jest, droga jest, brakuje zakończenia. Obrazy domu, w tym sen samego Junga o domu, mają na tej stronie osobne hasło; tu wystarczy odesłanie, bez powtarzania.

Rejestr sennikowy najpierw — ludowe senniki podają odczytania tej postaci: wspinanie się po drabinie lub schodach — awans; wznoszenie się — wielka pomyślność. To jest właściwe orzeczenie materiału i od niego zaczyna chiński czytelnik. Schody połamane albo zapadające się czytane są w tym rejestrze wprost jako sprawa napotykająca przeszkodę — bez retorycznych odwróceń.

Za sennikiem idą trzy zwroty, które czytelnik przynosi z języka. 「步步高升」 (bù bù gāo shēng, „wznosić się krok po kroku”) to standardowe życzenie awansu — pomyślność rozumiana jako sekwencja, w której każdy krok idzie w górę. 「更上一层楼」 (gèng shàng yī céng lóu, „wejść o piętro wyżej”, z tangowskiego czterowiersza) to zwyczajowe życzenie, by pójść jeszcze dalej, nawet gdy jest dobrze. A na drogę w dół język ma zwrot najpospolitszy z trzech: 「走下坡路」 (zǒu xià pō lù, „iść drogą z górki”) — staczać się, mieć się coraz gorzej; to on przychodzi chińskiemu czytelnikowi do głowy pierwszy przy śnie o schodzeniu. Wszystkie trzy są skojarzeniami, nie orzeczeniami sennika — ale są na tyle powszechne, że czytelnik naprawdę je przynosi, i w tym sensie należą do tego snu.