Sen o słońcu: co oznacza?

Tu należy przywołać sen, na którym stoi cała ta wykładnia. W surze Jusuf Józef śni, że słońce, księżyc i jedenaście gwiazd oddają mu pokłon, i opowiada to ojcu — a ojciec przestrzega go, by nie mówił braciom. Tradycja czyta słońce tego snu jako ojca, księżyc jako matkę, a gwiazdy jako braci, i to odczytanie jest fundamentem całego późniejszego traktowania słońca w korpusie: władca, ojciec, panujący, głowa czegoś. Słońce wschodzące czytane jest jako władza rosnąca albo sprawa wychodząca na światło; zaćmione lub upadłe — jako ta władza w kłopocie.

Warto przy tym utrzymać rozróżnienie, które rzadko pada wprost: sen Józefa z jego wykładnią jest w tekście — to źródło; wszystko, co korpus orzekł później o słońcach śnionych przez zwykłych ludzi, jest tradycją zbudowaną na tym źródle. Czytelnik, który widzi tę różnicę, wie, co w tym materiale jest opoką, a co jej echem.

W ujęciu jungowskim słońce jest samą świadomością: światłem ja, zasadą porządkującą i rozróżniającą — przeciw księżycowej, odbitej i cyklicznej stronie poznania. Ta para nie jest wymysłem artykułu: Sol i Luna to rzeczywista para alchemiczna, a ich zjednoczeniem, coniunctio, Jung zajmował się obszernie w pismach alchemicznych — tyle wolno mu przypisać.

Tym, na co odczytanie analityczne patrzy najczujniej, jest nadmiar słońca: światło zbyt mocne, by przy nim widzieć, słońce, które pali, śniący wpatrujący się w tarczę wprost. Świadomość nadęta ponad miarę — inflacja — jest w psychologii analitycznej tematem rzeczywistym i to tutaj się on zaczepia: sen o słońcu nie pyta wyłącznie, czy jest jasno, ale czy jasność jeszcze służy widzeniu, czy już tylko oślepia. Słońce łagodne i słońce bezlitosne to w tym ujęciu dwa różne sny o tej samej gwieździe.

Rejestr sennikowy najpierw — senniki podają odczytania tej postaci: słońce dopiero co wzeszłe — wzrost rangi i imienia; słońce i księżyc oświetlające ciało — wielkie zaszczyty; zaćmienie słońca — kłopoty. Do tego samego rejestru należy odczytanie o słońcu wchodzącym w pierś, wróżącym narodziny znamienitego dziecka — referuje się je tu wyłącznie jako to, co utrzymuje tradycja; artykuł nie twierdzi, że sen mówi cokolwiek o rzeczywistej ciąży albo o rzeczywistym dziecku.

Słońce jest zarazem yang w najdosłowniejszym sensie — zasadą aktywności, jasności i męskiego autorytetu w parze z księżycem — i sen zawierający oba światła bywa czytany jako pytanie o ich równowagę; ale słońce ma też w tym materiale odczytania własne i nie trzeba księżyca, by je czytać. Najpospolitszy klucz jest prostszy: 日 (rì) to zwyczajne słowo na dzień i na czyjeś dni w ogóle, więc słońce wschodzące czyta się jako życie idące ku lepszemu, a zachodzące — jako schyłek, całkiem niezależnie od filozofii. 「如日中天」 (rú rì zhōng tiān, „jak słońce w zenicie”) to zwrot o karierze w najwyższym punkcie — skojarzenie, które chiński czytelnik przynosi do każdego snu o pełnym blasku.