Sen o rękach: co oznacza?

Klasyczna islamska tradycja interpretacji snów czyta dłonie jako sprawność, zarobek i środek, którym śniący działa na świat, a materiał klasyczny odczytuje je również jako ludzi udzielających wsparcia: ręka może oznaczać brata, wspólnika albo pomocnika, więc jej utrata czytana jest jako utrata oparcia, a nie kończyny. Rozróżnia się przy tym prawą i lewą, a rozróżnienie to waży w tej tradycji więcej, niż europejski czytelnik zakłada: prawa dłoń ma w praktyce islamskiej utrwalony rejestr przychylny, a Koran mówi o tych, którym księgę ich czynów podano w prawą rękę — dlatego prawa dłoń we śnie ciąży ku odczytaniu tego, co śniący uczynił dobrze, i ku uczciwemu zarobkowi.

Dłonie mocne, czyste i sprawne czytane są jako siła w sprawach śniącego, natomiast związane, zranione albo bezużyteczne — jako zablokowana zdolność i wysiłek napotykający przeszkodę. Dawanie ręką odczytywane jest przychylnie. Trzeba przy tym wyraźnie zaznaczyć, czego ta tradycja tu nie robi: nie wypowiada się o ciele śniącego ani o jego zdrowiu, a cały ten rejestr należy z tej strony trzymać z daleka. Jest to wykładnia o zdolności i o ludziach, nie o kończynie.

W psychologii analitycznej dłonie czytane są jako sprawczość: punkt, w którym zamiar staje się czynem, oraz ta część ciała, która robi, trzyma i wypuszcza. Najbardziej informacyjne jest zwykle to, co dłonie we śnie robią, i ujęcie to zwraca na to uwagę chętniej niż na to, co postać senna mówi — na tej zasadzie, że czyn trudniej ego zafałszować niż mowę. To praktyczna wskazówka i warto ją czytelnikowi podać wprost.

Ręce, które nie działają, są związane albo należą do kogoś innego, czytane są jako zdolność do działania oddana lub przeniesiona na zewnątrz. Ręce działające niezależnie od woli śniącego odczytywane są jako autonomiczny kompleks — część psychiki działająca z własnym zamiarem. Dostępna jest tu również amplifikacja, przez niemal powszechną postać twórcy i rzemieślnika oraz przez dłoń jako narząd relacji: to, co między dwiema postaciami snu zostaje podane, odmówione, przytrzymane albo puszczone, czytane jest jako stan tej relacji w psychice. Trzeba powtórzyć zastrzeżenie, bo na tej stronie jest ono szczególnie potrzebne: nie jest to wypowiedź o ciele ani żadna diagnoza, i psychologia analityczna nie przypisuje dłoniom stałego znaczenia.

Dłonie mieszczą się w chińskiej kulturze wewnątrz rozwiniętej praktyki wróżebnej, a nie tylko w materiale sennym: chiromancja jest tam systemem znanym i opracowanym, więc sen pokazujący dłonie, a zwłaszcza wnętrze dłoni i jej linie, ląduje dla chińskiego czytelnika w rejestrze odczytywania losu, który nie ma nic wspólnego ze zdrowiem ciała. Warto to podkreślić, bo porządkuje całą tę sekcję — z zastrzeżeniem, że chiromancja jest osobną praktyką wróżebną i skojarzeniem kulturowym, a nie źródłem haseł sennikowych; te podane są niżej i mówią własnym, znacznie krótszym językiem. To, którą dłoń się czyta, rozstrzyga konwencja mówiąca, że u mężczyzn lewą, a u kobiet prawą; jest ona stosowana w kilku praktykach wróżebnych i to ona sprawia, że rozróżnienie stron w ogóle jest zrozumiałe. Warto też wspomnieć rozpoznawalny gest ludowego wróżbity, liczącego na członach palców — to druga droga, którą dłoń jest w chińskim życiu narzędziem wróżebnym.

W samych wykładniach sennych sprawne, pracujące dłonie czytane są przychylnie, jako utrzymanie i samodzielność, natomiast zranione albo związane — jako uniemożliwienie działania. Dwa idiomy nazywają te stany i lepiej je nazwać, niż opisywać, byle nie brać ich za wykładnie senne: o kimś, kto nie może nic zrobić, mówi się, że ma ręce związane i żadnego sposobu, a o człowieku, który dorobił się wszystkiego sam, że zbudował dom gołymi rękami. Oba są zwrotami o życiu, nie hasłami sennika, i tylko przypadkiem trafiają w te same obrazy. Trzeci zwrot mówi, że dziesięć palców łączy się z sercem, i używa się go zarówno o bólu odczuwanym całym sobą, jak i o najbliższych krewnych. Prowadzi to do uwagi, którą trzeba postawić ostrożnie: zwykłe chińskie słowo na rodzeństwo brzmi dosłownie ręce i nogi, a wyrażenie o uczuciu rąk i nóg oznacza więź braterską. To fakt językowy, obecny w codziennej chińszczyźnie, a nie wykładnia senna — nie da się wykazać, by materiał ludowy czytał zranioną dłoń jako krzywdę brata, i nie należy tak pisać. Ciekawe jest natomiast, że wykładnia islamska powyżej czyta dłoń jako brata albo pomocnika, więc obie tradycje sięgają po ten sam obraz. To jednak przenośnia częsta w wielu niespokrewnionych językach — polskie prawa ręka działa tak samo — więc zbieżność warto zauważyć jako sięgnięcie po tę samą oczywistość, a nie jako ślad czegoś wspólnego.

Ludowe senniki podają odczytania tej postaci: dłonie pokryte wrzodami — spory i plotki; dłonie krwawiące — wielki majątek; dłonie odcięte — strata majątku; dłonie uschłe — podupadanie rodziny. Dwa z tych haseł wymagają dopowiedzenia. Krew na dłoni czytana jest ku majątkowi jako orzeczenie o samej dłoni, a nie jako ogólna reguła mówiąca, że krew we śnie oznacza pieniądze — tego rejestr sennikowy nie twierdzi. Odcięcie dłoni zaś sennik wiąże przede wszystkim ze stratą pieniężną; skojarzenie z utratą władzy i pozycji, dla polskiego czytelnika najbardziej oczywiste, należy do rejestru kulturowego, nie do hasła. Warto poza tym zauważyć, że hasła sennikowe mówią o stanie dłoni i o losie jednym tchem, nie rozdzielając ich. Dwa zwroty nazywają zaś to, co dłoń robi. 「手到擒来」 (shǒu dào qín lái), ręka sięga i już trzyma, mówi się o rzeczy zdobytej bez trudu. 「一手遮天」 (yī shǒu zhē tiān), jedną ręką zasłonić niebo, opisuje nadużycie władzy przez kogoś, kto zdołał zakryć przed wszystkimi to, co robi — i w nim ląduje sen o dłoni nienaturalnie wielkiej.