Sen o plecaku: co oznacza?

Klasyczny korpus nie zna plecaka – to przedmiot nowy – i uczciwiej powiedzieć to wprost, niż dorabiać mu hasło. Kategorią naprawdę poświadczoną jest zaopatrzenie podróżnego, zād, a miarę dla niego wyznacza sam Koran w passusie o pielgrzymce: najlepszym zaopatrzeniem jest bogobojność. O tym, co człowiek zabiera w drogę, rozstrzyga więc nie ciężar ani objętość, lecz to, czy naprawdę utrzyma go w drodze. Sama podróż, safar, jest w tej tradycji figurą zmiany stanu, więc pakowanie się bywa czytane jako przygotowanie zmiany, a nie jako sam wyjazd.

Drugim poświadczonym rejestrem jest ciężar niesiony na grzbiecie: interpretatorzy prowadzą go ku odpowiedzialności, a także ku długowi, bo tradycja nawykowo mówi o długu jako o ciężarze, który się dźwiga i z którego bywa się zwolnionym. Ciężar niesiony za kogoś innego czyta się osobno, jako branie na siebie cudzego zobowiązania. To zrównanie podajemy jako kierunek, w którym idą kompendia, a nie jako zlokalizowane hasło. Osobno stoi znane porównanie, w którym pobyt człowieka na tym świecie przypomina jeźdźca, który schronił się na godzinę w cieniu drzewa i ruszył dalej: w tym świetle plecak spakowany na stałe, a nie na etap drogi, jest błędem nie ciężaru, lecz pomylenia drogi z miejscem zamieszkania.

Cechą, która odróżnia plecak od każdego innego bagażu, jest to, że jego zawartość została wybrana – ktoś to pakował. Psychologia analityczna czyta sny jako kompensację, czyli jako dostarczenie stanowiska, które świadomość pominęła, i plecak, którego ciężar we śnie przewyższa jego spis, jest właśnie taką kompensacją: psychika podaje rzeczywisty koszt tego, co zostało podjęte, wbrew świadomemu oszacowaniu. Przedmiot, którego śniący nie umie sobie przypisać, należy do tego samego ruchu – to ta część ładunku, której nigdy nie wpisano na listę.

Plecak jest zarazem wyposażeniem kompletowanym po to, by wyjść do świata, co stawia go w rejestrze persony, z jednym zastrzeżeniem: persona jest wynegocjowaną twarzą, a plecak sprzętem, który się pod nią zabiera. To nie to samo i sen potrafi je rozdzielić. Indywiduację ta szkoła opisuje jako drogę o etapach, a to, co odkłada się na każdym z nich, jest jej powracającym obrazem postępu – plecak, który staje się lżejszy, choć nic z niego nie zginęło, oznacza nie brak, lecz etap zamknięty.

Ludowe senniki nie mają plecaka. Najbliższy im kształt to tobołek podróżnego: odczytania w rodzaju wyruszenia z porządnie zawiniętym tobołkiem prowadzą ku podróży albo zmianie położenia, a zgubienia go w drodze – ku przedsięwzięciu pozostawionemu bez zaopatrzenia. To parafraza kształtu, jaki takie hasła przyjmują, a nie cytat; samego przedmiotu tradycja nie zna.

Język milczy tu najmniej. Dawne słowo na zawiniątko noszone na plecach lub ramieniu, 包袱 (bāofu), jest we współczesnej chińszczyźnie zwykłym słowem na ciężar psychiczny – 思想包袱 (sīxiǎng bāofu) to dosłownie „bagaż myślowy”, czyli to, co po polsku bywa balastem. Chiński ma tę metaforę gotową, zanim ktokolwiek zaproponuje jakąkolwiek wykładnię. Ten sam czasownik oznaczający niesienie na plecach tworzy wyrażenie o dźwiganiu długu oraz powszechny zwrot 「背黑锅」 (bēi hēiguō, „nieść czarny kocioł”), czyli branie na siebie winy za cudzy czyn. To skojarzenia językowe, a nie orzeczenia sennika. Biegun przeciwny ma własny zwrot: 「轻装上阵」 (qīngzhuāng shàngzhèn, „ruszyć do boju w lekkim rynsztunku”) — posuwać się naprzód dzięki temu, że odłożyło się zbędne, a nie dzięki temu, że nie ma się nic.