◈ Nauka

Najczęstsze sny: ta sama lista na całym świecie

Pogoń, spadanie, egzamin, spóźnienie, wypadające zęby, latanie i nagość — badania nad snami typowymi pokazują zdumiewająco podobną listę w różnych krajach.

Najważniejsze fakty

Do snów typowych zalicza się między innymi pogoń, spadanie, egzamin, spóźnienie, wypadające zęby, latanie i nagość.
Badaniami nad snami typowymi zajmowali się między innymi Michael Schredl i Tore Nielsen.
Najciekawszym wynikiem jest stabilność listy w bardzo różnych krajach i kulturach.
Lokalne różnice dotyczą scenografii snu, a nie jego tematu.
Częstość snów typowych rośnie w okresach stresu i zmienia się z wiekiem.

Kiedy pyta się dużą grupę ludzi, czy śnili kiedyś którąś z kilkunastu konkretnych sytuacji, odpowiedzi układają się w listę, która powtarza się od nowa w kolejnych badaniach i kolejnych krajach. Te powtarzalne motywy nazywa się snami typowymi, a systematycznymi badaniami nad nimi zajmowali się między innymi Michael Schredl i Tore Nielsen. Za każdym razem na czoło wychodzi ten sam krótki zestaw.

Lista, którą rozpozna prawie każdy. Bycie ściganym. Spadanie. Sytuacja szkolna lub egzaminacyjna, często wiele lat po ostatnim egzaminie w życiu. Spóźnianie się albo niemożność zdążenia. Wypadające zęby. Latanie. Znalezienie się nago lub w niekompletnym ubraniu wśród ludzi. Do tego niedaleko za czołówką: szukanie toalety, gubienie się w znanym miejscu, niemożność biegu lub krzyku, zdrada bliskiej osoby, śmierć kogoś bliskiego. Każdy z tych motywów ma w tym serwisie własne hasło w słowniku snów, gdzie opisane jest, co dana kultura z nim wiązała.

Co jest tu naprawdę ciekawe. Nie sama lista, tylko jej stabilność. Badania prowadzone w bardzo różnych krajach, w kulturach o odmiennych religiach, klimacie i ustroju, przynoszą zaskakująco podobny zestaw najczęstszych motywów. To ustalenie ma poważną konsekwencję: powtarzalność nie może wynikać z tego, że tradycje interpretacyjne od siebie zapożyczały, skoro sny się powtarzają także tam, gdzie tradycje się nie stykały. Prawdopodobnie mamy do czynienia z uniwersaliami ludzkiego doświadczenia — utrata kontroli, wstyd wobec grupy, ocena przez innych, upływ czasu, kruchość ciała.

Lokalny koloryt oczywiście istnieje, ale działa na poziomie scenografii, nie tematu. Egzamin w jednym kraju będzie maturą, w innym obroną, w jeszcze innym egzaminem wojskowym, ale rdzeń jest ten sam: ocena, na którą nie jestem przygotowany. Podobnie sen o spóźnieniu przybiera formę pociągu, samolotu, autobusu albo spotkania, zależnie od tego, czym ludzie faktycznie się przemieszczają i co uznają za niewybaczalne.

Dlaczego akurat te motywy. Odpowiedzi zależą od teorii, którą się przyjmie, i warto o tym pamiętać, zamiast szukać jednego wyjaśnienia. Hipoteza symulacji zagrożeń tłumaczy dominację pogoni i upadku jako trening reakcji obronnych. Hipoteza ciągłości wskazuje na to, że sny dotyczą spraw najbardziej obciążających — a ocena, wstyd i niezdążenie należą do najbardziej uniwersalnych obciążeń społecznych. Wyjaśnienia fizjologiczne dorzucają swoje: uczucie spadania bywa wiązane ze zrywami mięśniowymi towarzyszącymi zasypianiu, a sen o niemożności ruchu z tym, że w fazie REM mięśnie faktycznie nie odpowiadają.

Częstość snów typowych nie rozkłada się równo. Kobiety i mężczyźni relacjonują część motywów w różnych proporcjach, zmienia się to również z wiekiem — sny egzaminacyjne są najczęstsze u osób, które niedawno kończyły naukę, ale nie znikają całkowicie i potrafią wracać przez dekady, zwykle w okresach oceny lub niepewności zawodowej. Częstość rośnie także w okresach stresu, o czym mówi osobny artykuł tego działu.

Dla czytelnika słownika snów płynie z tego jeden praktyczny wniosek. Jeśli śnisz coś z tej listy, jesteś w wyjątkowo licznym towarzystwie i sam fakt takiego snu nie jest sygnałem, że dzieje się coś szczególnego. Znaczenie ma raczej to, kiedy sen wraca i co przy nim czujesz — a nie to, że w ogóle wystąpił. Hasła słownikowe mówią, co dana tradycja wiązała z danym obrazem; ten dział mówi, co o tych samych obrazach wiadomo z badań. Oba spojrzenia dotyczą tej samej nocy i nie muszą sobie przeczyć.

Warto na koniec zwrócić uwagę na metodologiczne zastrzeżenie, które dotyczy całej tej linii badań. Sny typowe bada się zwykle za pomocą kwestionariuszy z gotową listą motywów, a taka lista sama w sobie podpowiada odpowiedzi: łatwiej przypomnieć sobie sen o spadaniu, gdy pytanie brzmi wprost o spadanie. Dlatego wyniki uzyskane z list bywają wyższe niż te ze swobodnych dzienników snów. Nie unieważnia to samego zjawiska, bo powtarzalność między krajami widać obiema metodami, ale każe traktować konkretne odsetki jako orientacyjne, a nie jako precyzyjne pomiary.

Częste pytania

Jakie sny są najczęstsze?

Najczęściej wymieniane w badaniach to bycie ściganym, spadanie, sytuacje egzaminacyjne, spóźnianie się, wypadające zęby, latanie oraz znalezienie się nago wśród ludzi.

Czy ludzie na całym świecie śnią to samo?

Lista najczęstszych motywów jest zaskakująco podobna w różnych krajach. Różni się scenografia i szczegóły, a nie sam temat snu.

Dlaczego dorosłym śnią się egzaminy?

Ten motyw wraca zwykle w okresach oceny albo niepewności zawodowej. Rdzeniem nie jest szkoła, tylko sytuacja sprawdzianu, do którego nie czuję się przygotowany.

Czy sen o wypadających zębach coś oznacza?

Należy do najczęstszych motywów na świecie, więc sam fakt jego wystąpienia nie jest niczym szczególnym. Co wiązały z nim poszczególne tradycje, opisuje odpowiednie hasło w słowniku snów.

Powiązane symbole senne

Twój sen był inny?

Opowiedz nam dokładnie, co widziałeś — nasza starannie wytrenowana AI przeanalizuje każdy niuans Twojego snu.

Uzyskaj osobistą interpretację

Na czym to się opiera

Badania nad snami typowymi prowadzone między innymi przez Michaela Schredla i Tore'a Nielsena
Międzykulturowe porównania częstości motywów sennych
Analizy treści snów w systemie kodowania Halla i Van de Castle'a

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.